Inhoudsopgave
De 3 belangrijkste risico's op de bouwplaats
- Financieel / Marge: Verlies van het recht op herstel conform art. 368 CO wegens niet-tijdige kennisgeving, waardoor de opdrachtgever herstelkosten moet dragen die illustratief 5 % tot 15 % van de bouwsom kunnen bedragen, oftewel meer dan 120 000 CHF op een middelgrote bouwplaats.
- Juridisch / Paritair / SUVA: Gerechtelijke afwijzing van vorderingen wegens laattijdigheid bij een onjuiste kwalificatie van het toepasselijke contractuele regime; art. 370 CO bepaalt immers dat stilzwijgende of uitdrukkelijke aanvaarding van het werk de aannemer ontslaat van aansprakelijkheid voor herkenbare gebreken die niet binnen de wettelijke of contractuele termijnen zijn gemeld.
- Administratief / Oplevering: Verval van garantierechten en voortijdige vrijgave van bankgaranties door verwarring tussen de wettelijke termijn van 60 dagen van art. 367 CO en de afwijkende regeling van kennisgeving op elk moment gedurende twee jaar volgens norm SIA 118, wat de eindafrekening blokkeert.
Het beheer van de kennisgeving van gebreken op een bouwplaats in Zwitserland vereist een strikt onderscheid tussen het aanvullend recht van het Wetboek van Verbintenissen (CO) en de contractuele bepalingen van norm SIA 118. De inwerkingtreding op 1 januari 2026 van art. 367 CO kent de opdrachtgever voortaan een termijn van 60 dagen toe om vastgestelde gebreken na de levering van een onroerend werk te melden, waarbij kortere conventionele termijnen nietig zijn. Deze hervorming wijzigt het traditionele evenwicht door de wettelijke meldingstermijn te verlengen, terwijl de eis van een controle zodra dit mogelijk is gehandhaafd blijft. Voor de bouwleiding en uitvoerders bestaat de uitdaging erin nauwkeurig te bepalen welk kader de contractuele verhoudingen beheerst, om zo de uitoefening van garantierechten veilig te stellen en formeel rechtverval te voorkomen.
De opname van norm SIA 118 in de aannemingsovereenkomst introduceert een specifieke regeling die afwijkt van het gemene recht: gedurende de kennisgevingstermijn van twee jaar vanaf de oplevering van het werk kunnen gebreken te allen tijde aan de aannemer worden gemeld. Deze temporele flexibiliteit gaat gepaard met een doorslaggevende bewijsrechtelijke regeling: de aannemer moet de conformiteit van zijn werk aantonen bij klachten die tijdens deze periode worden ingediend. Onder de exclusieve werking van art. 367 CO rust de bewijslast daarentegen meteen op de opdrachtgever, die het bestaan van het gebrek, de toerekenbaarheid ervan en de strikte naleving van de meldtermijn van 60 dagen moet aantonen. Bouwleiders moeten deze verschillen beheersen om tegensprekelijke opnemingen te leiden, processen-verbaal op te stellen en de vijfjarige verjaring van art. 371 CO te vrijwaren.
Gratis tool van de site
Liquiditeitssimulator: borgtocht als garantie (art. 181 SIA 118) vs. inhouding in contanten
Toepasselijke rechtsstelsels: confrontatie van norm SIA 118 en het wettelijk recht
Op een bouwplaats die uitsluitend onder de wettelijke regels valt, vormt de stilzwijgende aanvaarding van het werk het grootste risico voor de opdrachtgever. Vanaf de levering verplicht art. 367 CO ertoe de toestand van het bouwwerk te controleren zodra dit mogelijk is. Betreft het een onroerend werk, dan heeft de opdrachtgever een termijn van 60 dagen om vastgestelde gebreken te melden, op straffe van aanvaarding van het werk conform art. 370 CO voor alle niet-gemelde zichtbare gebreken. Omgekeerd transformeert de contractuele opname van norm SIA 118 deze dynamiek door een kennisgevingstermijn van twee jaar in te stellen die ingaat bij de oplevering. Gedurende deze fase van twee jaar kan de opdrachtgever gebreken op ieder moment melden, wat de sanctie van stilzwijgende aanvaarding door het verstrijken van een korte meldtermijn uitsluit.
Dit contractuele onderscheid is rechtstreeks van invloed op de controleverplichtingen van de bouwleiding. Onder het regime van norm SIA 118 kunnen gebreken die tijdens de eerste periode van twee jaar ontstaan of ontdekt worden, gebundeld en schriftelijk aan de aannemer worden toegezonden, zonder dat een tijdelijke passiviteit van de opdrachtgever diens wettelijke rechten ontneemt. Onder het regime van het Wetboek van Verbintenissen (CO) zonder norm SIA 118 activeert elke vaststelling van een zichtbaar gebrek daarentegen de afzonderlijke berekening van de 60-dagentermijn van art. 367 CO. Het bewijs van tijdige kennisgeving binnen deze termijn rust dan volledig op de opdrachtgever, waardoor bouwplaatsrapporten en processen-verbaal onmisbaar zijn om het tijdstip van ontstaan vast te leggen.
Bewijslast en kwalificatie van gebreken
De bewijslast verschilt wezenlijk naargelang het geschil valt binnen de kennisgevingstermijn van twee jaar van norm SIA 118 dan wel onder het gewone regime van het Wetboek van Verbintenissen (CO). Gedurende de eerste twee jaar na de oplevering onder norm SIA 118 geldt een feitelijk vermoeden ten gunste van de opdrachtgever: zodra een non-conformiteit ten opzichte van het contract wordt vastgesteld, dient de aannemer aan te tonen dat het werk volgens de regels van de kunst is uitgevoerd en hem geen schuld treft, dan wel dat de oorzaak ligt in de door de opdrachtgever aangewezen grond conform art. 365 CO.
Na afloop van deze periode van twee jaar, of vanaf de levering onder het wettelijk recht voor niet-zichtbare elementen, gelden de regels voor verborgen gebreken. Vanaf dat moment draagt de opdrachtgever de volledige bewijslast. Hij moet aantonen:
- De materiële non-conformiteit van het werk ten opzichte van de contractuele bepalingen of erkende technische normen;
- De onzichtbaarheid van het gebrek tijdens de initiële controle van het werk, uitgevoerd met de vereiste zorgvuldigheid;
- De exacte datum van de daadwerkelijke ontdekking van het verborgen gebrek;
- De verzending van de kennisgeving van gebreken binnen de wettelijke termijn van 60 dagen van art. 367 CO voor onroerende werken, dan wel direct na ontdekking indien norm SIA 118 van toepassing is op verborgen gebreken.
Indien de aannemer stelt dat het gebrek al bij de levering herkenbaar was of voortvloeit uit een gebrek aan onderhoud door de beheerder, moet de bouwleiding technische opmetingen, bouwplaatsfoto's en het dagboek van de werken overleggen om te bewijzen dat het gebrek onzichtbaar was tijdens de gezamenlijke oplevering.
Vergelijkingstabel van garantie- en meldingsregelingen
| Analysecriterium | Herzien Wetboek van Verbintenissen 2026 (aanvullend recht) | Norm SIA 118 (overeengekomen contractuele bepaling) |
|---|---|---|
| Meldtermijn voor zichtbare gebreken | 60 dagen vanaf de ontdekking na controle (art. 367 CO) | Kennisgevingstermijn van 2 jaar te allen tijde vanaf de oplevering |
| Gevolg van niet-kennisgeving | Stilzwijgende aanvaarding van het werk voor deze gebreken (art. 370 CO) | Behoud van rechten van de opdrachtgever tijdens de 2 jaar garantie |
| Vermoeden en bewijslast (0 tot 2 jaar) | Opdrachtgever bewijst het gebrek en naleving van de termijn van 60 dagen | Aannemer toont conformiteit aan bij het gemelde gebrek |
| Kennisgeving van verborgen gebreken | Binnen 60 dagen vanaf de daadwerkelijke ontdekking (art. 367 CO) | Kennisgeving direct bij ontdekking na afloop van de termijn van 2 jaar |
| Verjaring van de garantievordering (onroerend goed) | 5 jaar te rekenen vanaf de oplevering van het werk (art. 371 CO) | 5 jaar vanaf de oplevering volgens de aannemingsovereenkomst |
Veelvoorkomende beheerfouten en financiële gevolgen op de bouwplaats
Het nalaten van een formele kennisgeving is de meest schadelijke fout die tijdens de bouwleiding wordt vastgesteld. Verschillende onjuiste handelwijzen brengen de rechten van de opdrachtgever in gevaar:
- Mondelinge melding op de bouwplaats: Een uitvoeringsfout melden tijdens een vergadering zonder schriftelijke bevestiging maakt het onmogelijk de kennisgeving te dateren. Bij betwisting beroept de aannemer zich op stilzwijgende aanvaarding volgens art. 370 CO, wat leidt tot verlies van vorderingen tot herstel. Bij het herstellen van de waterdichting van een plat dak kunnen de ongedekte herstelkosten indicatief 45 000 CHF tot 85 000 CHF bedragen.
- Verwarring tussen kennisgevingstermijn en verjaring: Menen dat de verjaringstermijn van 5 jaar uit art. 371 CO ontslaat van de plicht gebreken binnen de wettelijke termijnen te melden. De verjaring doet het vorderingsrecht teniet, terwijl de meldtermijn van art. 367 CO de geldigheid van de claim zelf bepaalt. Vervallenverklaring wegens een laattijdige kennisgeving bij ondergrondse riolering leidt tot vervangingskosten van circa 60 000 CHF ten laste van de opdrachtgever.
- Afwachten van het einde van de tweejarige garantie zonder opneming: Het nalaten van een gezamenlijke inspectie vóór afloop van de twee jaar onder norm SIA 118 verschuift de bewijslast naar de opdrachtgever voor alle gebreken die zich daarna manifesteren. Het herstel van een gescheurde dekvloer kan zo circa 35 000 CHF kosten zonder verhaalsmogelijkheid op de uitvoerder.
- Eenzijdig inschakelen van een derde zonder ingebrekestelling: Het uitbesteden van herstelwerkzaamheden aan een derde partij zonder de aannemer eerst in gebreke te hebben gesteld voor het herstel conform art. 368 CO, ontneemt de opdrachtgever de vergoeding van de gemaakte kosten, met een directe financiële post van circa 20 000 CHF tot 50 000 CHF tot gevolg.
Praktische illustratieve voorbeelden (standaardscenario's op de Zwitserse bouwplaats)
Onderstaande situaties en bedragen zijn illustratieve voorbeelden om de bouwleiding en uitvoerders te begeleiden bij de toepassing van de Zwitserse contractuele regels.
Scenario 1: Woongebouw in het kanton Vaud (aannemingsovereenkomst zonder norm SIA 118)
Op een bouwplaats van 18 woningen in Nyon heeft de opdrachtgever aannemingsovereenkomsten gesloten die worden beheerst door het aanvullend recht van het Wetboek van Verbintenissen (CO), zonder opname van norm SIA 118. Het werk wordt op 15 maart aan de opdrachtgever geleverd. Bij de verhuizing op 10 april treden er infiltraties op ter hoogte van het aluminium buitenkozijnwerk. De bouwleiding stelt het gebrek vast op 12 april, maar stuurt pas op 20 juni een aangetekende brief naar het raambedrijf, oftewel 69 dagen na de ontdekking van de tekortkoming.
De aannemer weigert in te grijpen en voert de laattijdigheid van de kennisgeving aan. Op grond van art. 367 CO beschikte de opdrachtgever van een onroerend werk over een termijn van 60 dagen om de gebreken te melden. Aangezien de termijn op 11 juni is verstreken, wordt het werk voor deze post als aanvaard beschouwd in de zin van art. 370 CO. De opdrachtgever verliest zijn recht op herstel volgens art. 368 CO en moet de herstelwerkzaamheden aan de waterdichting door een derde bedrijf financieren tegen werkelijke kosten van circa 48 000 CHF, zonder verhaalsmogelijkheid.
Scenario 2: Kantoorgebouw in het kanton Genève (overeenkomst met norm SIA 118)
In het industriegebied van Meyrin vereist de bouw van een utiliteitscomplex een personeelsbezetting van 35 arbeiders. De aannemingsovereenkomsten integreren formeel norm SIA 118. De officiële oplevering vindt plaats op 1 september. In de daaropvolgende achttien maanden worden door de gebruikers storingen vastgesteld in de thermische regeling van de verwarming en ventilatie. De bouwleiding inventariseert deze afwijkingen zonder ze direct door te geven aan het installatiebedrijf.
Twintig maanden na voltooiing roept de bouwleiding de installateur op en meldt hem alle genoteerde technische gebreken. De aannemer betwist de ontvankelijkheid van de vordering en beroept zich op de wettelijke termijn van 60 dagen. Aangezien de contractuele bepaling inzake norm SIA 118 voorrang heeft, heeft de opdrachtgever zijn kennisgevingsrecht geldig uitgeoefend binnen de termijn van twee jaar na de oplevering. De aannemer blijft gehouden tot het opnieuw inregelen en het vervangen van defecte servomotoren, wat een ingreep vertegenwoordigt van indicatief 32 000 CHF, zonder meerkosten voor de opdrachtgever.
Contracten en SIA 118: gratis rekentools
Voorschotten en inhoudingen, waarborgsommen, prijsherziening, regierapporten, controle van onderaannemers.
Veelgestelde vragen
Welk regime geldt standaard zonder contractuele vermelding?
Zonder uitdrukkelijke opname van de norm SIA 118 valt de aannemingsovereenkomst onder het Wetboek van Verbintenissen (CO). Voor een onroerend werk legt art. 367 lid 1bis CO voortaan een kennisgevingstermijn van 60 dagen na ontdekking op, op straffe van verval van de rechten van de opdrachtgever volgens art. 370 CO.
Kan men een zichtbaar gebrek 18 maanden na de oplevering melden onder de norm SIA 118?
Ja. De norm SIA 118 verleent een kennisgevingstermijn van twee jaar waarbinnen gebreken, zichtbaar of verborgen, op elk moment kunnen worden gemeld. De kennisgeving moet de aannemer simpelweg bereiken vóór het exacte verstrijken van de tweejarige termijn, waardoor het verval van art. 370 CO wordt voorkomen.
Wie draagt de bewijslast gedurende de eerste twee jaar?
Onder de norm SIA 118 wordt het bestaan van het gebrek gedurende de termijn van twee jaar vermoed toerekenbaar te zijn aan de aannemer, waarbij hij moet bewijzen dat er geen sprake is van schuld of dat er een bevrijdende grond bestaat conform art. 369 CO. Onder het CO bewijst de opdrachtgever het gebrek vanaf de eerste dag.
Is een clausule die de kennisgevingstermijn verkort tot minder dan 60 dagen geldig onder het herziene CO?
Nee. Volgens art. 367 lid 1bis CO is voor een onroerend werk elke contractuele termijn korter dan 60 dagen nietig. Daarentegen blijft de termijn van twee jaar van de norm SIA 118 volledig geldig, aangezien deze de rechten van de opdrachtgever uitbreidt zonder deze wettelijke ondergrens te beperken.
Hoe kan men de vijfjarige verjaring van art. 371 CO rechtsgeldig stuiten?
De loutere schriftelijke kennisgeving schorst de wettelijke verjaring van vijf jaar van art. 371 CO niet. De opdrachtgever moet een schriftelijke afstand van verjaring verkrijgen volgens art. 141 CO, of een betalingsbevel betekenen dan wel een verzoeningsverzoek indienen overeenkomstig art. 135 CO.
Kan de aannemer weigeren een gebrek te herstellen onder het voorwendsel van onevenredige kosten?
Het recht op herstel conform art. 368 CO is versterkt voor bouwwerken: elk beding dat dit recht beperkt, is nietig volgens art. 368 lid 2bis CO. De aannemer moet op eigen kosten herstellen, ter illustratie bijvoorbeeld bij een herstel van de afdichting ter waarde van naar schatting 18 000 CHF.
Het beheersen van de bewijskalender en de kennisgevingstermijnen garandeert het volledige behoud van de rechten van de opdrachtgever tegenover aannemers. Raadpleeg onze operationele gidsen om uw protocollen voor de bouwplaats te verdiepen:
- Bouwleiding bij garantie in Zwitserland: termijnen 2 jaar / 5 jaar, borgtochten en verborgen gebreken (SIA 118 / CO 2026)
- Tegensprekelijke opname vóór het verstrijken van de termijn van 2 jaar: compleet protocol om de rechten van de opdrachtgever veilig te stellen
- Hoofdelijke borgtocht voor goede uitvoering (SIA 118): bedrag (5 % tot 10 %), duur en voorwaarden voor vrijgave
- Verborgen gebreken tussen het 2e en 5e jaar (SIA 118 / CO 2026): regels voor een geldige kennisgeving
