Ga naar de inhoud
Art ConstructionAanbestedingen
Praktijkgids

Inhoudingsplafonds en Hoofdelijke Borgtocht Onderhandelen vóór Ondertekening

Onderhandel over inhoudingsplafonds en hoofdelijke borgtocht vóór ondertekening van het contract volgens de norm SIA 118 en het Zwitserse CO.

Inhoudsopgave
De 3 belangrijkste risico's op de bouwplaats
  1. Financieel / Marge: Een buitensporige inhouding op de voorschotten zonder progressieve vrijgave blokkeert circa 10 % aan liquiditeiten op de maandelijkse vorderingsstaten, wat het werkkapitaal van de onderneming aantast ten opzichte van de overeengekomen prijs volgens art. 363 CO.
  2. Juridisch / Paritair / SUVA: Een slecht opgestelde garantietekst die de verplichtingen verder uitbreidt dan de borgtocht geregeld door art. 492 CO, creëert onvoorziene hoofdelijke verplichtingen die de relaties met banken en institutionele partners in de bouwsector verzwakken.
  3. Administratief / Oplevering: Het ontbreken van een duidelijke overeenkomst over de vervanging van de inhouding door een bankgarantie vertraagt de vrijgave van het saldo na de oplevering van het werk, wat direct botst met de vijfjarige verjaringstermijn van art. 371 CO voor gebreken aan bouwwerken.

Het onderhandelen over de financiële clausules van een aannemingsovereenkomst vóór ondertekening vormt een doorslaggevende stap om de operationele marge van de aannemer in Zwitserland veilig te stellen. Tijdens de inschrijvingsfase nemen veel opdrachtgevers en bouwleidingen eisen voor garantieinhoudingen op elke maandelijkse staat op, zonder een redelijk globaal plafond vast te leggen of te voorzien in praktische regelingen voor de vervanging ervan door een hoofdelijke borgtocht. Het aanvaarden van deze voorwaarden zonder voorafgaande aanpassing stelt het bouwbedrijf bloot aan een langdurige vastlegging van liquide middelen tijdens de gehele uitvoering van de werken en de daaropvolgende garantieperiode, terwijl personeelskosten, materiaalaankopen en onderaannemers stipt moeten worden voldaan.

Om de financiële stromen veilig te stellen, moet de inschrijver de wisselwerking beheersen tussen de contractuele bepalingen uit de norm SIA 118, het modelaannemingscontract volgens de norm SIA 1023 en de basisregels van het Zwitserse Wetboek van Verbintenissen (CO). Het verduidelijken van het inhoudingspercentage, het bedingen van een gemaximeerd bedrag en het vooraf schriftelijk laten bevestigen van het beginsel van borgstelling door een erkende bank of verzekeringsmaatschappij voorkomt administratieve blokkades bij de oplevering van het werk en waarborgt een gezond beheer van het bedrijfskapitaal van de kmo.

Inhoudingsmechanismen en Vervangingsmodaliteiten vóór Ondertekening

Tijdens de precontractuele besprekingen vereist de berekening van de door de opdrachtgever geëiste financiële zekerheden een strikt kader. Volgens art. 363 CO verplicht de aannemingsovereenkomst de aannemer tot het tot stand brengen van een werk en de opdrachtgever tot betaling van de prijs. Het toepassen van inhoudingen op voorschotten zonder nauwkeurige begrenzing tast echter het financiële evenwicht van het project aan. De aannemer die zijn offerte opstelt voor een aanbesteding, moet het conceptcontract analyseren om na te gaan of de staffel van de norm SIA 118 van toepassing is of dat de bouwleiding beperkende afwijkingen heeft ingevoerd.

Binnen de standaard aannemingsovereenkomst voorziet de gangbare Zwitserse praktijk onder de norm SIA 118 in een garantieinhouding op de maandelijkse vorderingsstaten om de opdrachtgever in te dekken tegen gebreken of niet-uitvoering. Wanneer het contract louter op het Wetboek van Verbintenissen (CO) is gebaseerd, bepaalt art. 372 CO dat de prijs van het werk opeisbaar is bij de oplevering. Elke inhouding die tijdens de bouwplaats op tussentijdse voorschotten wordt ingehouden, moet derhalve uitdrukkelijk worden overeengekomen tussen partijen, geformaliseerd conform art. 1 CO inzake de wederzijdse en overeenstemmende wilsverklaring.

Omkadering van Percentages en Bepaling van een Globaal Plafond

Een niet-onderhandelde clausule stelt de opdrachtgever vaak in staat om 10 % in te houden op elk maandelijks voorschot tot de volledige voltooiing, zonder enig stoppunt. Bij een opdracht voor ruwbouw of gebouwtechniek met een looptijd van 18 maanden smoort deze voortdurende inhouding de liquiditeit. De onderhandeling moet twee cumulatieve waarborgen afdwingen: een verlaging van het toegepaste percentage zodra een bepaalde voortgang door de bouwleiding is gecertificeerd, en de vastlegging van een financieel plafond in Zwitserse franken waarboven geen enkele inhouding meer is toegestaan.

Het invoeren van een plafond van 5 % van het totale bedrag vrijwaart de nodige liquiditeiten voor de betaling van onderaannemers en leveranciers. Indien onderaannemers worden ingeschakeld bij bouw- of afbouwwerkzaamheden volgens art. 5 ODét, behoudt de hoofdaannemer de verantwoordelijkheid voor de arbeidsvoorwaarden en de netto minimumlonen zoals gedefinieerd in art. 8a ODét. Een buitensporige inhouding van gelden door de opdrachtgever beperkt direct de nodige financiële speelruimte om aan deze dwingende verplichtingen te voldoen.

Vervanging door Hoofdelijke Borgtocht

Het beproefde alternatief bestaat uit het vervangen van inhoudingen in contanten door een hoofdelijke borgtocht afgegeven door een Zwitserse bankinstelling of een eersteklas verzekeringsmaatschappij. De borgtocht wordt beheerst door art. 492 CO, waarin is bepaald dat iemand zich tegenover de schuldeiser verbindt om in te staan voor de nakoming van de schuld van de schuldenaar, waarbij deze verbintenis enkel kan bestaan voor een geldige verplichting. Bij de voorafgaande onderhandeling moet worden vastgelegd dat de opdrachtgever de reeds ingehouden bedragen direct vrijgeeft na ontvangst van een conforme borgstellingsakte.

De aannemer moet toezien op de redactie van de borgstellingsakte. Bouwleidingen stellen soms modellen voor die gelijkstaan aan garanties op eerste verzoek, los van het basiscontract. De borgtocht moet accessoir blijven aan de hoofdverplichting tot uitvoering of aansprakelijkheid voor gebreken. Aangezien de verjaring van de rechten van de opdrachtgever voor gebreken aan een bouwwerk is vastgesteld op vijf jaar volgens art. 371 CO, moet de geldigheidsduur van de uitvoeringsborgtocht en vervolgens de garantieborgtocht worden afgestemd op de controlefasen uit de norm SIA 118.

Vergelijkingstabel van Financiële Garantieclausules

Onderstaande tabel vergelijkt de restrictieve bepalingen die vaak in inschrijvingsdocumenten voorkomen met evenwichtige formuleringen die vóór het sluiten van het contract moeten worden overeengekomen.

Onderwerp van onderhandelingVeelvoorkomende ruwe clausule (asymmetrisch)Onderhandelde clausule conform de norm SIA 118Financiële impact voor de aannemer
Inhoudingsplafond op voorschottenDoorlopende inhouding van 10 % op elke vorderingsstaat zonder bedragsbeperking.Degressieve inhouding gemaximeerd op 5 % van de totale overeengekomen vergoeding.Behoud van 5 % van de aanneemsom als beschikbare liquiditeit.
Termijn voor vervanging door borgtochtVervanging verboden vóór de definitieve oplevering van het werk.Vervanging op elk moment toegestaan na overlegging van het bankcertificaat.Gefaseerde vrijgave van het werkkapitaal vanaf de start van de bouwplaats.
Aard van de garantieverplichtingGarantie op eerste verzoek, betaalbaar op eenvoudig verzoek van de opdrachtgever.Accessoire hoofdelijke borgtocht conform art. 492 CO.Bescherming tegen onterechte claims bij afwezigheid van een bewezen gebrek.
Teruggave van ingehouden bedragenAanhouding van de inhoudingen tot het verstrijken van de termijn van vijf jaar.Uitbetaling van het saldo bij oplevering tegen een garantieborgtocht.Voorkomt vastlegging van eigen vermogen gedurende de termijn van art. 371 CO.
Betaling van de aannemingssomOpschorting van betalingen bij een miniem meningsverschil over een offertepost.Betaling van goedgekeurde prestaties volgens de vervaldatum van art. 372 CO.Regelmatige inkomsten zonder ongerechtvaardigde algehele blokkades.

Veelvoorkomende Fouten en Operationele Gevolgen

Een eerste veelgemaakte fout is het ondertekenen van het contract zonder schrapping te eisen van de niet-gedifferentieerde passieve hoofdelijkheid in garantiedocumenten. Wanneer de akte de financiële instelling verplicht tot uitkering zonder mogelijkheid tot betwisting, kan de opdrachtgever de garantie inroepen zonder een daadwerkelijke schade te hoeven aantonen. Bij een afbouwopdracht van 850 000,00 CHF leidt een onterechte claim van 10 % tot een liquiditeitsverlies van 85 000,00 CHF, wat drukt op de kredietfaciliteit van het bedrijf bij zijn bank.

Een tweede fout schuilt in het weglaten van een vaste einddatum voor de uitvoeringsborgtocht. Indien het document niet stipuleert dat de verbintenis automatisch vervalt bij de oplevering van het werk of bij overhandiging van de borgtocht voor de aansprakelijkheidsperiode voor gebreken, blijven de bankpremies doorlopen. Deze overbodige financieringskosten bedragen vaak 0,8 % tot 1,5 % per jaar van het gegarandeerde bedrag, wat over de vijfjarige garantieperiode een vermijdbare last van duizenden Zwitserse franken vormt.

Tot slot vormt het veronachtzamen van de aansluiting tussen de reclamatietermijnen van de opdrachtgever en de vrijgave van de inhouding een aanzienlijk juridisch risico. Sinds 1 januari 2026 legt art. 367 CO een termijn op van 60 dagen om gebreken aan een bouwwerk na controle te melden; een kortere contractuele termijn is nietig. De aannemer moet waarborgen dat de hoofdelijke borgtocht voor de garantieperiode uitsluitend vormfoutvrij gemelde gebreken dekt, zonder stilzwijgende verlenging door te late klachten.

Praktische illustratieve voorbeelden (standaardscenario's op de Zwitserse bouwplaats)

De cijfers in onderstaande scenario's zijn illustratieve voorbeelden om de precontractuele onderhandelingsmethode binnen de Zwitserse context toe te lichten.

Scenario 1: Zware Renovatie in Ziekenhuisomgeving (Kanton Vaud)

Een hoofdaannemer met 35 medewerkers schrijft in op de technische renovatie van een ziekenhuisgebouw in het kanton Vaud. Het totale offertebedrag beloopt 2 450 000,00 CHF inclusief 8,1 % BTW. Het oorspronkelijke bestek eist een garantieinhouding van 10 % op elke maandelijkse vordering, zonder mogelijkheid tot vrijgave vóór het verstrijken van de vijfjarige garantieperiode op grond van art. 371 CO.

Tijdens de contractbespreking weigert de aannemer deze vastlegging, die zou cumuleren tot 245 000,00 CHF aan geblokkeerd werkkapitaal. Hij stelt een tegenvoorstel voor met een inhouding van 10 % op de vorderingsstaten tot maximaal 5 % van de totale aannemingssom, oftewel een plafond van 122 500,00 CHF. Bovendien staat de gewijzigde clausule toe dat het bedrijf deze inhouding vanaf de eerste staat vervangt door een hoofdelijke borgtocht van een Zwitserse bank. Dankzij deze onderhandeling behoudt het bedrijf al zijn operationele liquiditeiten en biedt het de opdrachtgever tegelijk de vereiste juridische zekerheid.

Scenario 2: Bouw van Meergezinswoningen (Kanton Fribourg)

Een industrieel timmerbedrijf met 18 werknemers verwerft een perceel binnen- en buitenschrijnwerk voor een complex van drie huurpanden in het kanton Fribourg, met een contractwaarde van 680 000,00 CHF inclusief 8,1 % BTW. Het conceptaannemingscontract bevat een inhouding op voorschotten van 8 % en eist daarnaast een bankgarantie voor goede uitvoering van 10 % tot het einde van de werken, wat leidt tot een garantiecumulatie van 18 % van de aanneemsom.

De bedrijfsleider toetst het contract en voert aan dat deze cumulatie strijdig is met de evenwichtige gebruiken volgens de norm SIA 118. De definitieve overeenkomst schrapt de inhouding op de maandelijkse voorschotten volledig in ruil voor één enkele hoofdelijke borgtocht van 5 %, oftewel 34 000,00 CHF, ter dekking van de uitvoering. Het contract bepaalt dat deze zekerheid bij oplevering zonder ernstige gebreken wordt vrijgegeven tegen overlegging van een garantieborgtocht van gelijke waarde voor de aansprakelijkheidsperiode. Zo voorkomt het bedrijf een ingehouden bedrag van 54 400,00 CHF gedurende het hele bouwtraject.

Aanbestedingen: de gratis tools

Rechtstreekse overheidsopdrachten, AIMP-drempelwaarden per kanton, SIA 451 naar Excel converteren, hoeveelheden uittrekken uit een IFC-model.

Bekijk de tools voor aanbestedingen

Veelgestelde vragen

Kan men de inhouding op vorderingsstaten direct bij de eerste factuur vervangen door een hoofdelijke borgtocht?

Ja, mits de aannemingsovereenkomst of de bijzondere voorwaarden dit toestaan. De aannemer overlegt dan een borgtocht van een bank of verzekeraar conform art. 492 CO. Voor een indicatieve opdracht van 500 000,00 CHF voorkomt dit een progressieve inhouding van 50 000,00 CHF op de operationele liquiditeiten.

Welk maximaal inhoudingsplafond voor garanties onderhandelt men vóór ondertekening?

In de Zwitserse praktijk onder de norm SIA 118 wordt vaak een degressief tarief gehanteerd, zoals 10 % op de voorschotten met een plafond van 5 % van het totaalbedrag. Bij een inschrijving van 800 000,00 CHF waarborgt een contractueel plafond een liquiditeitsreserve van 40 000,00 CHF voor de onderneming.

Is een clausule die vrijgave van de garantie vóór vijf jaar verbiedt geldig?

Partijen kunnen de zekerheidsmodaliteiten contractueel vastleggen volgens het beginsel van contractsvrijheid van art. 1 CO. Het handhaven van het volledige bedrag na de initiële klachttermijn zonder vastgesteld gebrek eisen, vormt echter een zware afwijking die u bij voorafgaande onderhandelingen dient te weigeren.

Wat riskeert de aannemer als de opdrachtgever het model van de bankborgtochtakte weigert?

De opdrachtgever kan de inhouding rechtstreeks toepassen op de eindafrekening volgens norm SIA 118. Art. 492 CO regelt de borgtocht, maar openbare opdrachtgevers eisen vaak het KBOB-standaardmodel. Een weigering blokkeert de betaling van een voorbeeldbedrag van 25 000,00 CHF tot de formele regularisatie rond is.

Hoe stemt u de gebrekenborgtocht af op de nieuwe klachttermijn van 2026?

Voor een onroerend werk kent art. 367 CO de opdrachtgever 60 dagen toe om gebreken te melden. De zekerheid garandeert de dekking van dit herstel zonder de wettelijke verjaringstermijn van art. 371 CO te wijzigen. De akte moet het automatisch vervallen bepalen indien er geen melding wordt gedaan.

Blijft de wettelijke hypotheek mogelijk als er al een hoofdelijke borgtocht is gesteld?

De inschrijving van de hypotheek volgens art. 837 CC dient ter waarborging van de betaling van de aan de aannemer verschuldigde aanneemsom. Deze kan niet worden gevorderd als de eigenaar voldoende zekerheden stelt conform art. 839 CC, wat verschilt van de borgtocht die de aannemer stelt om zijn gebreken te waarborgen.

Contractuele beheersing van financiële inhoudingen en de hoofdelijke borgtocht beschermt de liquiditeit van uw onderneming duurzaam tegen buitensporige eisen van opdrachtgevers. Raadpleeg onze gespecialiseerde analyses om de voorbereiding van uw inschrijvingen te versterken en uw contractvoorwaarden vóór toezegging vast te leggen:

Art Construction is een onafhankelijke onderneming: zij is niet aangesloten bij de SIA, het CRB, de SUVA of de KBOB. De vermelde normen en referenties verwijzen naar publicaties van deze instanties; uitsluitend de officiële versie is bindend.