Ga naar de inhoud
Art ConstructionAanbestedingen
Praktijkgids

Rangorde van Aanbestedingsstukken: Tegenstrijdigheden tussen Plan en Offerte volgens de Norm SIA 118

Rangorde van aanbestedingsstukken in Zwitserland volgens norm SIA 118. Voorkom geschillen tussen plannen en beschrijvingen vóór het calculeren van de offerte.

Inhoudsopgave
De 3 belangrijkste risico's op de bouwplaats
  1. Financieel / Marge: Een verlies aan brutomarge van indicatief 8 % tot 15 % van het inschrijvingsbedrag wanneer het bedrijf calculeert op basis van een onvolledige beschrijving terwijl de plannen duurdere prestaties eisen, waarbij de opdrachtgever volgens art. 373 CO een vaste prijs zonder meerwerk probeert af te dwingen.
  2. Juridisch / Paritair / SUVA: Risico op contractuele geschillen al tijdens de inschrijving wanneer niet-opgehelderde technische afwijkingen leiden tot het weglaten van veiligheidsvoorzieningen die op de plannen staan, waardoor de aannemer wordt blootgesteld aan de gevolgen van art. 365 lid 3 CO wegens het niet onmiddellijk waarschuwen van de opdrachtgever over omstandigheden die het werk in gevaar brengen.
  3. Administratief / Oplevering: Een formele betwisting bij de opmetingen of de eindafrekening volgens de norm SIA 118, waardoor betalingen worden geblokkeerd en de oplevering van het werk wordt uitgesteld wegens aanhoudende onenigheid over de voorrang van plannen ten opzichte van de prijslijsten van de beschrijvende offerte.

Tijdens de inschrijvingsfase in Zwitserland worden calculators en bedrijfsleiders bij het nauwkeurig ramen van een aanbesteding regelmatig geconfronteerd met aanzienlijke technische afwijkingen tussen de plannen van de ontwerper en de beschrijvende offerte volgens de catalogus met gestandaardiseerde artikelen CAN. De verleiding om uitsluitend de posten van de meetstaat te calculeren zonder de grafische schaal van de plannen te controleren, stelt de aannemer bloot aan regelrechte verliezen, waarbij de opdrachtgever zich beroept op het forfaitaire karakter van de prijs volgens art. 373 CO of op de algemene projectomschrijving. De norm SIA 118 legt een strikte contractuele structuur vast die de rangorde van elk document bepaalt wanneer de bijzondere bepalingen de voorrang van de aanbestedingsstukken niet uitdrukkelijk regelen.

Om het rendement van de offerte bij overheidsopdrachten onder de LMP of bij privaatrechtelijke overeenkomsten volgens art. 363 CO veilig te stellen, moet de calculator deze tegenstrijdigheden absoluut vóór het indienen van de inschrijving opsporen. De waarschuwingsplicht volgens art. 365 lid 3 CO vereist dat tijdens de vragenronde vragen worden gesteld aan de bouwleiding om elke onduidelijkheid over de verwachte prestatie weg te nemen. Deze methodische analyse maakt het mogelijk om formele voorbehouden te formuleren of conforme varianten op te nemen, wat de juridische geldigheid van de inschrijving waarborgt en tegelijk de marges van het bedrijf beschermt tegen toekomstige eisen van de plaatselijke bouwleiding op de bouwplaatsen in Romandië.

Rangorde van documenten volgens de norm SIA 118

Tijdens de inschrijvingsfase brengt de analyse van openbare of private aanbestedingsdossiers regelmatig verschillen aan het licht tussen de tekeningen en de tekstuele posten van de beschrijving. Om te bepalen welk document voorrang heeft bij tegenstrijdigheden, stelt de norm SIA 118 een strikte hiërarchie van contractstukken vast. De formele aannemingsovereenkomst staat op de eerste plaats, gevolgd door de bijzondere voorwaarden van de inschrijving, vervolgens de werkomschrijving opgesteld volgens de catalogus met gestandaardiseerde artikelen CAN, vóór de uitvoerings- of projectplannen.

Deze bepaling houdt in dat, behoudens uitdrukkelijke schriftelijke afwijking in de bijzondere voorwaarden, de schriftelijke en gedetailleerde bepalingen van de beschrijvende offerte voorrang hebben op de grafische weergaven van de plannen. De aannemer die inschrijft op een aanbesteding mag er niet van uitgaan dat het plan een omissie in de beschrijving opheft, noch omgekeerd. Krachtens art. 365 lid 3 CO is de aannemer uitdrukkelijk verplicht de opdrachtgever onmiddellijk op de hoogte te stellen indien de door de opdrachtgever of diens gemachtigden verstrekte documenten onregelmatigheden, duidelijke leemten of tegenstrijdigheden bevatten die de uitvoering van het werk in gevaar kunnen brengen.

Bij overheidsopdrachten die vallen onder de LMP verbiedt de gelijke behandeling van inschrijvers volgens art. 11 LMP elke eenzijdige wijziging van de beschrijving door het bedrijf zonder voorafgaande goedkeuring van de aanbestedende dienst. Wanneer een ernstige tegenstrijdigheid optreedt, is het indienen van een verzoek om opheldering via het vragenforum op het publicatieplatform simap.ch de enig juiste weg. Volgens art. 38 lid 1 LMP onderzoekt de aanbestedende dienst de offertes en controleert zij de naleving van de vormvereisten; het calculeren van een niet-gemelde variant op basis van een plan dat afwijkt van de CAN leidt volgens art. 44 lid 1 LMP tot uitsluiting van de offerte.

Arbitragemethode in de calculatiefase vóór indiening van de offerte

Om de eenheidsprijs of de vaste prijs veilig te stellen zonder de geldigheid van de inschrijving in gevaar te brengen, dient de calculator direct bij het ontdekken van een afwijking een methodisch protocol te volgen:

  • Stel het tekstuele en maatafwijking vast door de bemaatste plannen systematisch te vergelijken met de meeteenheden van de CAN-beschrijving.
  • Stel vóór de uiterste datum voor het stellen van vragen een formele schriftelijke vraag aan de bouwleiding of via het platform voor overheidsopdrachten.
  • Indien vóór de indiening geen antwoord wordt ontvangen, calculeer dan strikt de post van de beschrijvende offerte zoals geformuleerd, om de vergelijkbaarheid van de basisofferte volgens art. 29 LMP te waarborgen.
  • Voeg als bijlage een alternatieve offerte of een toelichting toe in de vorm van een technisch voorbehoud waarin de exacte reikwijdte wordt omschreven, met uitdrukkelijke verwijzing naar art. 365 lid 3 CO.

Vergelijkingstabel van veelvoorkomende contractuele tegenstrijdigheden

Vastgestelde tegenstrijdigheidPrioritair document (norm SIA 118)Juridische kwalificatie (CO / LMP)Gevolg voor de calculatieGoede praktijk bij inschrijving
Hoeveelheid op plan 30 % groter dan de hoeveelheid in de beschrijvende offerteCAN-beschrijvende offerte (eenheidsprijs van toepassing op werkelijke hoeveelheden)Aannemingsovereenkomst op basis van opmeting volgens art. 363 CO en norm SIA 118Calculatie van de gevraagde hoeveelheid zonder het regeltotaal aan te passenMeld het volumeverschil; wijzig de hoeveelheden nooit eenzijdig
Metselwerkdikte van 20 cm op plan, aangeduid als 15 cm in de beschrijvingCAN-beschrijving (heeft voorrang op voorontwerpplannen)Verplichting om de opdrachtgever onmiddellijk te waarschuwen (art. 365 lid 3 CO)Risico op structureel tekort en onderschatting van de kostenStel een formele vraag op simap.ch; calculeer bij gebrek daaraan de post 15 cm onder voorbehoud
Volledig ontbreken van een afdichtingspost in de beschrijving, wel aanwezig op doorsnedenBeschrijving (weglating staat niet gelijk aan stilzwijgend gratis werk)Meerwerk buiten contract; reikwijdte van de vaste prijs volgens art. 373 COVerlies van brutomarge als de opdrachtgever volledige oplevering eist zonder toeslagBied een aanvullende post aan die niet is inbegrepen in de basisofferte
Wapening als standaardkwaliteit in de offerte, maar verzwaard op het ingenieursplanBijzondere voorschriften van de beschrijvende offerteUitvoering volgens de regels van de kunst en art. 364 COPrijsverschil in materiaal en verwerkingVraag schriftelijke bevestiging van de civiel ingenieur vóór indiening van de offerte
Bijzondere voorwaarden die een totale vaste prijs opleggen tegenover CAN-eenheidsprijzenBijzondere voorwaarden van de inschrijving (hogere rang dan CAN)Contractuele voorrang en vaste prijs volgens art. 373 CODe inschrijver draagt het volledige risico van hoeveelheidsafwijkingenHerbereken alle hoeveelheden aan de hand van de plannen vóór ondertekening

Veelvoorkomende interpretatiefouten en financiële gevolgen

Een verkeerde interpretatie van de rangorde van documenten leidt tot kostbare geschillen. De meest voorkomende fout is om prestaties die op de plannen staan getekend maar ontbreken in de CAN, spontaan op te nemen in de eenheidsprijs, in de hoop de aanbestedende dienst te overtuigen. De totale prijs wordt daardoor kunstmatig te hoog, waardoor de offerte volgens het prijscriterium van art. 29 lid 3 LMP wordt uitgeschakeld ten opzichte van concurrenten die zich strikt aan de meetstaat hebben gehouden.

Omgekeerd ontneemt het nalaten van een vraag om opheldering bij een aangenomen werk tegen vaste prijs volgens art. 373 CO de aannemer elk recht op extra vergoeding. De rechtspraak inzake de aannemingsovereenkomst stelt dat de professionele aannemer die een duidelijke tegenstrijdigheid niet meldt, zijn eigen aansprakelijkheid volgens art. 364 CO in het geding brengt. Hij kan zich vervolgens niet beroepen op art. 373 lid 2 CO wegens buitengewone, onvoorzienbare omstandigheden. Bij een ruwbouwperceel van 1 250 000,00 CHF kan een niet-gemelde afwijking bij bouwputbeschoeiingen een direct verlies van 65 000,00 CHF opleveren, dat volledig voor rekening van het bedrijf komt.

Praktische illustratieve voorbeelden (standaardscenario's op de Zwitserse bouwplaats)

De volgende situaties en cijfers zijn illustratieve voorbeelden voor opleidingsdoeleinden, opgesteld volgens de gangbare praktijk in de Zwitserse bouwsector.

Voorbeeldscenario 1: Afwijking in gewapend-betonwapening in het kanton Vaud

Een metselbedrijf met 25 medewerkers schrijft in op een openbare aanbesteding (art. 18 LMP) voor een kantoorgebouw in Lausanne met een geschatte totale waarde van 4 800 000,00 CHF. De beschrijvende offerte CAN 241 vermeldt een wapeningsgehalte van 85 kg per kubieke meter beton voor alle vloeren. De bekistings- en wapeningsplannen van de civiel ingenieur vermelden in de berekeningsnota een verwacht gehalte van 115 kg per kubieke meter.

Het bedrijf ontdekt het verschil van 30 kg per kubieke meter op een totaal volume van 1 200 kubieke meter, wat neerkomt op 36 000 kg staal. Calculeren op basis van het plangehalte zonder de opdrachtgever te waarschuwen zou de basisaanbieding verhogen met circa 77 760,00 CHF incl. BTW (inclusief 8,1 % Zwitserse BTW), wat de gunning volgens art. 41 LMP in gevaar brengt. De bedrijfsleider past de norm SIA 118 strikt toe: hij dient een schriftelijke vraag in via het aanbestedingsforum. De aanbestedende dienst publiceert een rectificatie waarin het gehalte van 115 kg voor alle concurrenten wordt bevestigd, waardoor een eerlijke mededinging volgens art. 2 LMP wordt hersteld.

Voorbeeldscenario 2: Weglaten van een dakafdichtingslaag in het kanton Genève

Bij een onderhandse procedure op uitnodiging voor de optopping van een woongebouw in Genève ontbreekt in de beschrijving de egalisatievloer onder de tweelaagse afdichting, terwijl deze wel uitdrukkelijk op de detaildoorsnede 1:20 is getekend. De offerte bedraagt 340 000,00 CHF. Het gespecialiseerde bedrijf maakt geen voorbehoud en ondertekent de aannemingsovereenkomst op basis van de norm SIA 118 tegen een vaste prijs conform art. 373 CO.

Tijdens de werkzaamheden eist de bouwleiding het aanbrengen van de dekvloer onder verwijzing naar de aan het contract gehechte detailtekeningen. Conform de norm SIA 118 heeft de tekstuele beschrijving voorrang op het plan, waardoor de dekvloer een meerwerkprestatie vormt. Omdat de aannemer de opdrachtgever bij de aanbesteding niet volgens art. 365 lid 3 CO heeft gewaarschuwd, stuit hij echter op verzet tegen de regiekosten. Na onderhandeling wordt over het financiële gevolg van 18 360,00 CHF incl. BTW een dading getroffen die de verwachte marge verlaagt, wat aantoont dat tegenstrijdigheden vóór elke contractsluiting moeten worden opgelost.

Aanbestedingen: de gratis tools

Rechtstreekse overheidsopdrachten, AIMP-drempelwaarden per kanton, SIA 451 naar Excel converteren, hoeveelheden uittrekken uit een IFC-model.

Bekijk de tools voor aanbestedingen

Veelgestelde vragen

Welk document heeft voorrang bij tegenstrijdigheden volgens de norm SIA 118?

De norm SIA 118 legt de prioriteit vast: bijzondere voorwaarden gaan voor op de beschrijving, die weer voorrang heeft op de plannen van het aanbestedingsdossier. Bij een verschil van 15 000,00 CHF meldt de aannemer de onregelmatigheid direct aan de bouwleiding onder art. 365 CO.

Wat te doen bij afwijkende maatvoering vóór het indienen van de offerte?

Het bedrijf dient tijdens de vragenronde van de openbare aanbesteding een formeel verzoek om opheldering in. Onder de LMP behandelt de aanbestedende dienst dit met inachtneming van gelijke behandeling. Het zonder opheldering opvoeren van 8 500,00 CHF meerkosten stelt de offerte bloot aan betwisting bij de offertecontrole.

Heeft de beschrijving voorrang op de plannen als een materiaal verschilt?

Ja, volgens de standaardrangorde van de norm SIA 118 heeft de tekst van de beschrijvende offerte voorrang op de tekening. Als gietdekvloer een ruwe betonvloer vervangt met 12 300,00 CHF verschil, volgt de aannemer de tekst, tenzij contractueel anders overeengekomen.

Welk risico loopt de aannemer als hij een overduidelijke tegenstrijdigheid verzwijgt?

Door een klaarblijkelijke tegenstrijdigheid te verzwijgen, schendt de inschrijver zijn waarschuwingsplicht volgens art. 365 CO. Bij een later financieel geschil over 24 000,00 CHF kan de bouwheer het ontbreken van een voorafgaande waarschuwing inroepen om elke meerkost bij de prijsbepaling volgens de aannemingsovereenkomst te weigeren.

Mag de openbare aanbestedende dienst een tegenstrijdigheid in de plannen ambtshalve rechtzetten?

De openbare aanbestedende dienst corrigeert uitsluitend kennelijke rekenfouten conform art. 38 LMP. Hij mag de technische prestaties niet eenzijdig wijzigen zonder de beginselen van de procedure onder art. 11 LMP te schenden, op straffe van vertekening van de beoordeling voor een geschat bedrag van 45 000,00 CHF.

Hoe documenteert u een tegenstrijdigheid tussen plannen in het KBOB-contract?

In een KBOB-overeenkomst waarin de norm SIA 118 is opgenomen, legt de aannemer zijn voorbehouden vóór ondertekening schriftelijk vast. Als een structureel verschil 18 200,00 CHF aan werkzaamheden vertegenwoordigt, moet de bouwleiding een schriftelijk addendum goedkeuren overeenkomstig de regels voor de totstandkoming van overeenkomsten onder art. 1 CO.

Beveiliging van inschrijvingsdossiers en contractuele conformiteit

Een strikt beheer van de documentenhiërarchie waarborgt het rendement van uw onderneming tegen de risico's van grafische tegenstrijdigheden. Raadpleeg onze gespecialiseerde praktijkgidsen om elke fase van de calculatie en de voorafgaande controle van aanbestedingsdossiers in Zwitserland uit te diepen:

Art Construction is een onafhankelijke onderneming: zij is niet aangesloten bij de SIA, het CRB, de SUVA of de KBOB. De vermelde normen en referenties verwijzen naar publicaties van deze instanties; uitsluitend de officiële versie is bindend.