🛡️ Reeks over fraudepreventieAnomalieën nr. 24, 25, 26Gids in PDF + WordFRAUDE 14
Aanbetalingsfraude, schijnbare uitvoeringsaanvang en abusieve noodherstelling: herkennen, terugvorderen, melden
Een bij de ondertekening betaalde aanbetaling, een paar pallets voor het huis gezet, daarna geen nieuws meer: of een noodherstelling die zonder aangekondigde prijs wordt gefactureerd. Deze situaties treffen vooral particuliere opdrachtgevers, maar ook kleine bedrijven wier naam ten onrechte wordt gebruikt. Deze pagina legt uit hoe ze zich in Franstalig Zwitserland voordoen, wat het Wetboek van Verbintenissen (art. 366, 372, 377 CO), het Wetboek van Strafrecht (art. 146 CP) en de wet tegen oneerlijke concurrentie bepalen, wat u moet schrijven en bewaren, en hoe een eerlijk bedrijf voorkomt ten onrechte verdacht te worden. Een signaal is geen bewijs: alleen de autoriteiten kwalificeren de feiten.
PDFDOCX
De gids: Aanbetalingsfraude en noodherstelling
De gedetailleerde gids bij deze pagina in PDF en in Word: wettelijke basis, te volgen werkwijze, modelbrieven en checklist van bewijzen.
Er wordt een e-mailadres gevraagd: de gids wordt meteen getoond en ook per e-mail naar u gestuurd (ondertekende links, 7 dagen geldig).
Hoe de val werkt en welke waarschuwingssignalen er zijn
Het mechanisme in de praktijk in Franstalig Zwitserland
De drie hier behandelde situaties hebben een gemeenschappelijk punt: er wordt geld gevraagd vóór of tijdens de interventie, zonder dat het overeenkomstige werk is aangetoond. De reeks nummert ze 24, 25 en 26 (de nummering “26 anomalieën” is die van de reeks, geen officiële indeling); hun titels worden door de redactie voorgesteld en moeten nog worden gevalideerd.
De drie situaties van deze pagina
Nr.
Situatie
Hoe het zich voordoet
24
Aanbetaling ontvangen, werf nooit geopend (voorgestelde titel, te valideren)
Een aanbetaling wordt gevraagd bij de ondertekening, vaak met tijdsdruk; daarna volgen de excuses elkaar op en start de werf niet.
25
Schijnbare “uitvoeringsaanvang” (voorgestelde titel, te valideren)
Er wordt materiaal gedeponeerd of er vindt een bezoek plaats, waarna deze “aanvang” wordt ingeroepen om de teruggave van de aanbetaling te weigeren.
26
Abusieve of fictieve “noodherstelling” (voorgestelde titel, te valideren)
Een noodinterventie wordt gefactureerd zonder aangekondigde prijs of offerte, zonder detail of zonder verband met de werkelijke storing.
Veel vertragingen op de werf hebben niets met fraude te maken: een late leverancier, slecht weer, een overbelaste ambachtsman. Wat het ernstige signaal onderscheidt, is de opeenstapeling: aanbetaling zonder gedetailleerd contract, een bedrijf dat niet te vinden is in de openbare registers, opeenvolgende excuses, weigering om rekenschap af te leggen. Het Wetboek van Strafrecht eist een listige misleiding (art. 146 CP); een loutere niet-uitvoering volstaat niet op zich, en de kwalificatie komt toe aan de strafrechtelijke autoriteit.
Ook het eerlijke bedrijf is blootgesteld: een aanbetaling die zonder uitleg wordt gevraagd of een noodfactuur zonder detail volstaat om het verdacht te maken. De volgende raadgevingen gelden voor beide kanten.
Waarschuwingssignalen (red flags) om vóór en tijdens de werken te controleren
De volgende aanwijzingen zijn waarneembare feiten. Elk vraagt om een controle (handelsregister, offerte, ontvangstbewijs); geen enkele is een bewijs.
Een aanbetaling wordt geëist bij de ondertekening of vóór elke bestelling van materiaal, zonder verband met een precieze fase van de werf.
De betaling wordt gevraagd in contanten, zonder gedateerd ontvangstbewijs, of op een rekening die niet op naam staat van het bedrijf van de offerte.
Het bedrijf is niet te vinden in het centrale register van handelsnamen, of zijn adres en identificatienummer komen niet overeen met de offerte.
De ondertekening wordt opgejaagd door een aanbod “alleen vandaag geldig” of door een ongevraagd bezoek bij u thuis.
De aanvang van de werken wordt herhaaldelijk uitgesteld, met opeenvolgende excuses en zonder nieuwe schriftelijke planning.
Er wordt materiaal gedeponeerd of er vindt een bezoek plaats, daarna niets meer; deze “aanvang” wordt ingeroepen om de aanbetaling niet terug te geven.
Bij een noodherstelling wordt vóór de interventie geen prijs aangekondigd en geen offerte aangeboden.
De hersteller “ontdekt” ter plaatse andere dure storingen en eist een onmiddellijke beslissing.
De noodfactuur specificeert noch de uren, noch de onderdelen, noch de identiteit van het bedrijf, en er wordt geen interventieverslag overhandigd.
Minidiagnose: hoeveel signalen ziet u?
Vink de situaties aan die u waarneemt: het hulpmiddel telt de signalen, herinnert aan de betrokken wetsartikelen en verwijst u naar de gids. Er wordt niets verzonden of opgeslagen.
Ziet u signalen van aanbetalingsfraude of abusieve noodherstelling?
Vink aan wat overeenkomt met uw situatie. Er wordt niets verzonden of opgeslagen.
Het is noch een diagnose noch een bewijs: een signaal vraagt om een controle, niet om een beschuldiging.
Zwitsers juridisch kader, bewijzen en modelbrieven
Rechtsgrondslagen: CO, CC, CP, LP en SIA 118
In een aannemingscontract is de prijs betaalbaar bij de oplevering van het werk; indien deelleveringen en deelbetalingen zijn overeengekomen, is de prijs van elk deel betaalbaar bij de oplevering van dat deel (art. 372 CO). Een aanbetaling is dus het gevolg van een overeenkomst: ze moet schriftelijk, becijferd en aan een fase gekoppeld zijn. Wie bij een wederkerige overeenkomst nakoming vordert, moet zijn eigen verbintenis hebben nagekomen of aanbieden na te komen (art. 82 CO). Als de aannemer het werk niet tijdig begint, kan de opdrachtgever zonder te wachten van het contract afzien (art. 366 lid 1 CO); bij verzuim stelt hij een redelijke termijn, verklaart dan onmiddellijk dat hij van het contract afziet en kan hij terugvorderen wat hij heeft betaald (art. 107 en 109 CO).
De opdrachtgever kan het contract ook beëindigen zolang het werk niet is voltooid, maar moet dan het verrichte werk betalen en de aannemer volledig schadeloos stellen (art. 377 CO): een werkelijke “aanvang” heeft dus een prijs, maar het is aan de aannemer om die te bewijzen (art. 8 CC). Strafrechtelijk veronderstelt oplichting een listige misleiding, een oogmerk van ongerechtvaardigde verrijking en een nadelige handeling (art. 146 lid 1 CP). Misleidende of agressieve handelspraktijken vallen onder de wet tegen oneerlijke concurrentie (art. 3 lid 1 letter b en h LCD).
De regels in een oogopslag
Regel
Artikel
Wat de tekst zegt
Betaling van de prijs
art. 372 lid 1 en 2 CO
De prijs van het werk is betaalbaar bij de oplevering; indien deelleveringen en deelbetalingen zijn overeengekomen, is de prijs van elk deel betaalbaar bij de oplevering van dat deel.
Exceptie van niet-nakoming
art. 82 CO
Wie bij een wederkerige overeenkomst nakoming vordert, moet zijn eigen verbintenis hebben nagekomen of aanbieden na te komen.
Te late aanvang van de werken
art. 366 lid 1 CO
Als de aannemer het werk niet tijdig begint, kan de opdrachtgever van het contract afzien zonder de voor de oplevering voorziene termijn af te wachten.
Verzuim en redelijke termijn
art. 102 lid 1 en art. 107 lid 1 en 2 CO
De schuldenaar komt in verzuim door ingebrekestelling; de schuldeiser stelt een redelijke termijn en ziet dan, bij onmiddellijke verklaring, af van de nakoming of van het contract.
Teruggave na afzien van het contract
art. 109 lid 1 CO
De schuldeiser die van het contract afziet, kan de beloofde prestatie weigeren en terugvorderen wat hij reeds heeft betaald.
Beëindiging door de opdrachtgever
art. 377 CO
Zolang het werk niet is voltooid, kan de opdrachtgever van het contract afzien door het verrichte werk te betalen en de aannemer volledig schadeloos te stellen.
Niet vastgestelde prijs
art. 374 CO
Indien de prijs niet vooraf is vastgesteld of slechts bij benadering, wordt hij bepaald naar de waarde van het werk en de uitgaven van de aannemer.
Ongerechtvaardigde verrijking
art. 62 CO
Wie zonder geldige reden ten koste van een ander is verrijkt, is gehouden tot teruggave.
Bewijslast
art. 8 CC
Elke partij bewijst de feiten die zij aanvoert om er haar recht uit af te leiden, behoudens andersluidende regel.
Herroeping van een buiten de lokalen van de leverancier gesloten contract
art. 40a tot 40f CO
Veertien dagen om te herroepen, onder voorwaarden: persoonlijk of familiaal gebruik, omstandigheden van art. 40b, schriftelijke informatie van de leverancier; geen herroeping als de verkrijger uitdrukkelijk om de onderhandelingen heeft verzocht.
Oplichting
art. 146 lid 1 tot 3 CP
Listige misleiding met het oogmerk zich ten onrechte te verrijken en die het slachtoffer bepaalt tot een nadelige handeling: vrijheidsstraf van ten hoogste vijf jaar of geldstraf; zes maanden tot tien jaar als de dader er een beroep van maakt; op klacht indien ze gericht is tegen naasten of huisgenoten.
Oneerlijke praktijken
art. 3 lid 1 letter b en h LCD ; art. 23 LCD
Onjuiste of misleidende vermeldingen over zijn prestaties of prijzen, bijzonder agressieve verkoopmethoden; opzettelijk misdrijf vervolgd op klacht: vrijheidsstraf van ten hoogste drie jaar of geldstraf.
Aanbetalingen onder de SIA 118
art. 140, 144 en 145 SIA 118
De aanbetalingen komen overeen met de waarde van de verrichte prestaties; een betaling vóór de uitvoering is een uitzonderlijk geval dat bijzondere contractuele bepalingen veronderstelt (volgens een openbare gids van de Staat Bern; de norm is niet vrij raadpleegbaar).
Contractuele bescherming en te verzamelen bewijzen
Voor de particuliere opdrachtgever verminderen vijf reflexen het risico:
Controleer het bedrijf in het centrale register van handelsnamen (Zefix) en vergelijk naam, adres en identificatienummer met de offerte.
Eis een gedetailleerde schriftelijke offerte, een planning en een precies aanbetalingsbeding: bedrag, fase die het rechtvaardigt, bankrekening op naam van het bedrijf.
Betaal nooit contant zonder gedateerde en ondertekende kwitantie.
Bij een contract dat bij u thuis is ondertekend, lees de informatie over het herroepingsrecht en handel binnen 14 dagen (art. 40b, 40d en 40e CO).
Fotografeer met de datum de staat van de werf en het aanwezige materiaal, en bewaar alle berichten.
Voor het eerlijke bedrijf voorkomen vijf praktijken dat het met een fraudeur wordt verward: een gedetailleerde en ondertekende offerte; een aanbetaling die door een fase wordt gerechtvaardigd (bijvoorbeeld de bestelling van een genoemd materiaal) en op zijn bedrijfsrekening wordt betaald; een gedateerd ontvangstbewijs voor elke betaling; een schriftelijke kennisgeving van de aanvang van de werken; en, voor een noodherstelling, een prijs die vóór de interventie wordt aangekondigd, een interventieverslag (uren, onderdelen, foto’s ervoor en erna) en een gedetailleerde factuur. Als het contract de SIA 118 overneemt, volgen de aanbetalingen de waarde van de verrichte prestaties (art. 144 en 145 SIA 118) en is een betaling vóór de uitvoering een uitzonderlijk geval dat bijzondere contractuele bepalingen veronderstelt (art. 140 SIA 118).
Controleer vóór de ondertekening het bedrijf in het centrale register van handelsnamen, eis een gedetailleerde schriftelijke offerte en een planning, en betaal alleen een aanbetaling die aan een fase is gekoppeld, op een rekening op naam van het bedrijf, tegen een gedateerd ontvangstbewijs.
Als het contract bij u thuis wordt ondertekend, noteer dan de datum, lees de informatie over de herroeping en stuur uw herroeping schriftelijk binnen 14 dagen (brief 3).
Als de werf niet start, stel dan schriftelijk een redelijke termijn (brief 1) en bewaar het bewijs van verzending.
Als het bedrijf een “aanvang” inroept, vraag dan een gedetailleerde afrekening en gedateerde bewijsstukken (brief 2); onderteken geen kwijting van het saldo.
Vraag bij een noodherstelling de prijs vóór de interventie; als de factuur buitensporig is of zonder detail, betaal dan wat gerechtvaardigd is en betwist de rest schriftelijk.
Als de aanwijzingen zich opstapelen, informeer dan de politie of het openbaar ministerie en raadpleeg een advocaat; houd de termijn van drie maanden aan voor misdrijven die op klacht worden vervolgd.
Modellen van modelbrieven
Brief 1: ingebrekestelling om de werken aan te vatten of de aanbetaling terug te geven
Betreft: [werf], contract van [datum]: ingebrekestelling en termijn om de werken aan te vatten of de aanbetaling van CHF [..] terug te geven (art. 107 CO)
Geachte mevrouw, geachte heer,
Bij het contract van [datum] hebt u zich verbonden [werken] uit te voeren te [adres], met overeengekomen aanvang op [datum]. Wij hebben op [datum] een aanbetaling van CHF [..] gestort. Tot op heden [is geen enkel werk begonnen / ligt de werf stil sinds [datum]].
Wij stellen u een termijn tot [datum, redelijke termijn] om de werken aan te vatten en ons een schriftelijke planning mee te delen [of, als u afziet, ons de aanbetaling terug te geven]. Na het verstrijken van deze termijn laten wij u onmiddellijk weten of wij afzien van de nakoming en van het contract afzien (art. 107 lid 2 CO; art. 366 lid 1 CO) en zullen wij de teruggave van de aanbetaling vorderen (art. 109 lid 1 CO).
Met vriendelijke groet, [Naam, adres, datum en handtekening] Aangetekende zending en e-mail. Bijlagen: contract; bewijs van betaling; gedateerde foto’s van de werf.
Brief 2: verzoek om een afrekening en bewijzen van het verrichte werk
Betreft: [werf]: verzoek om een gedetailleerde afrekening en bewijsstukken van het werk waarop u zich beroept (art. 377 CO)
Geachte mevrouw, geachte heer,
U houdt vol dat u de werken hebt aangevat en daarom de aanbetaling van CHF [..] behoudt. Wij betwisten dat er werken zijn uitgevoerd ten belope van dit bedrag.
Wij verzoeken u ons uiterlijk [datum, 10 dagen] te bezorgen: 1) een gedetailleerde afrekening van het verrichte werk, met data, uren en hoeveelheden; 2) de facturen en leveringsbonnen van het bestelde materiaal, op naam van de werf; 3) de gedateerde foto’s van de voortgang. Het komt u toe het verrichte werk te bewijzen. Mocht het contract worden beëindigd, dan zou de opdrachtgever het verrichte werk betalen en de aannemer schadeloos stellen binnen de grenzen van art. 377 CO, af te trekken van de gestorte aanbetaling. Wij behouden ons alle rechten voor, met inbegrip van de teruggave van het overschot (art. 62 CO).
Met vriendelijke groet, [Naam, adres, datum en handtekening] Aangetekende zending en e-mail. Bijlagen: contract; bewijs van betaling.
Brief 3: herroeping van een thuis gesloten contract
Betreft: [werf], contract van [datum]: herroeping (art. 40b en 40e CO)
Geachte mevrouw, geachte heer,
Op [datum] hebt u mij thuis bezocht en heb ik uw offerte van CHF [..] voor [werken] ondertekend. Ik had u niet om dit bezoek verzocht. Overeenkomstig art. 40b CO herroep ik mijn aanbod en mijn aanvaarding. Deze brief wordt verzonden binnen de termijn van veertien dagen (art. 40e lid 2 en 4 CO). [U hebt mij bij de ondertekening de informatie over mijn herroepingsrecht niet schriftelijk overhandigd (art. 40d CO).]
Ik verzoek u mij uiterlijk [datum] de aanbetaling van CHF [..] terug te geven die op [datum] is gestort. Ik zal de gerechtvaardigde voorschotten en kosten die u hebt gemaakt vergoeden, binnen de grenzen van art. 40f CO. Ik behoud mij al mijn rechten voor.
Met vriendelijke groet, [Naam, adres, datum en handtekening] Aangetekende zending. Bijlagen: kopie van de ondertekende offerte; bewijs van betaling.
Waar te melden
Een strafaangifte gebeurt bij de politie of het openbaar ministerie van uw kanton; via het portaal Suisse ePolice vindt u een politiepost. Voor misdrijven die op klacht worden vervolgd, verjaart het klachtrecht drie maanden nadat men de dader kent (art. 31 CP): art. 23 LCD hoort daarbij. Het SECO ontvangt klachten over oneerlijke handelspraktijken; een consumentenvereniging kan adviseren vóór elke stap.
Suisse ePolice (een politiepost vinden): Gemeenschappelijk portaal van de kantonale politiediensten: rubriek “Een politiepost zoeken” om een strafaangifte te doen bij de politie van uw kanton. (adres gelezen op 7 november 2026)
SECO: klacht over oneerlijke handelspraktijk: Klacht LCD: het SECO treedt alleen op als collectieve belangen worden geraakt, vordert geen schadevergoeding voor de slachtoffers en behandelt geen anonieme klachten. (adres gelezen op 7 november 2026)
Fédération romande des consommateurs: Consumentenorganisatie: de startpagina biedt de rubrieken “Obtenir de l'aide” en “Dénoncer”. (adres gelezen op 7 november 2026)
Zich beschermen met de ACIP-index en de software Soumission, veelgestelde vragen
Hoe u uw bouwplaats vergrendelt met de ACIP-index en Soumission
De ACIP-index (Art Construction Indice de Prix) rangschikt prijzen per vakhoofdstuk en per CFC-code. De prijs van een offerte of van een uurtarief voor noodherstelling vergelijken met deze richtwaarden helpt een bedrag op te sporen dat duidelijk van de praktijk afwijkt en vóór de ondertekening of betaling een vraag verdient. Deze waarden zijn indicatief, niet contractueel. Leg vervolgens schriftelijk de omvang van de werken, de prijs en de vervaldag van de aanbetaling vast: wat aan het begin is geschreven, is bij onenigheid het gemakkelijkst tegen te werpen.
Mag ik een aanbetaling eisen, en vanaf wanneer mag een bedrijf ze houden?
Het Wetboek van Verbintenissen bepaalt dat de prijs van het werk betaalbaar is bij de oplevering, behoudens overeengekomen deelbetalingen (art. 372 CO): een aanbetaling veronderstelt dus een overeenkomst, die schriftelijk, becijferd en aan een fase gekoppeld moet zijn. Het bedrijf mag in beginsel alleen het deel houden dat overeenkomt met het verrichte werk en de vergoeding van art. 377 CO als de opdrachtgever beëindigt, en het is aan het bedrijf het bewijs daarvan te leveren (art. 8 CC). Eis voor elke betaling een gedateerd ontvangstbewijs.
Het bedrijf zegt de werken te hebben aangevat: kan ik mijn aanbetaling terugkrijgen?
Vraag schriftelijk een gedetailleerde afrekening en gedateerde bewijsstukken (brief 2). Als de aannemer niet tijdig is begonnen, kunt u van het contract afzien (art. 366 lid 1 CO) of een termijn stellen, dan onmiddellijk verklaren dat u van het contract afziet en terugvorderen wat u hebt betaald (art. 107 en 109 CO). Als u beëindigt, betaalt u het werkelijk verrichte werk en stelt u de aannemer schadeloos binnen de grenzen van art. 377 CO. De wet kent geen “aanvang” die zou volstaan om de aanbetaling te houden.
Wanneer wordt een niet-uitvoering oplichting in de zin van art. 146 CP?
Art. 146 lid 1 CP eist een listige misleiding door valse beweringen of het verzwijgen van ware feiten, een oogmerk van ongerechtvaardigde verrijking en een voor het slachtoffer nadelige handeling. Een vertraging, een na de ondertekening ontstane insolventie of een geschil over het verrichte werk kan onder het burgerlijk recht alleen vallen. Het is aan de strafrechtelijke autoriteit de bestanddelen van het misdrijf vast te stellen: kwalificeer zelf geen persoon, maar verzamel de stukken en informeer de politie of het openbaar ministerie.
Kan ik een bij mij thuis ondertekend contract voor werken herroepen?
Misschien. Art. 40b CO laat toe de verbintenis te herroepen die met name in woonruimten is aangegaan, binnen een termijn van veertien dagen die pas begint wanneer u hebt ondertekend en de schriftelijke informatie van de leverancier over dit recht kent (art. 40d en 40e CO). Het recht bestaat niet als u uitdrukkelijk om de onderhandelingen hebt verzocht (art. 40c letter a CO). Het betreft diensten voor persoonlijk of familiaal gebruik van meer dan 100 frank (art. 40a CO); de toepassing ervan op renovatiewerken wordt niet bevestigd door een bron die wij hebben gelezen. Handel schriftelijk en binnen 14 dagen, en raadpleeg dan een jurist.
Wat te doen bij een buitensporige noodfactuur of een factuur zonder detail?
Vraag schriftelijk het detail van de uren en onderdelen en het interventieverslag. Als geen prijs is overeengekomen, wordt de prijs bepaald naar de waarde van het werk en de uitgaven van de aannemer (art. 374 CO). Betaal het gerechtvaardigde deel, betwist de rest schriftelijk en bewaar het bewijs. Misleidende vermeldingen over prijzen of bijzonder agressieve verkoopmethoden kunnen onder de wet tegen oneerlijke concurrentie vallen (art. 3 lid 1 letter b en h LCD), wat het SECO of een jurist kan onderzoeken.
Hoe kan een eerlijk bedrijf voorkomen ten onrechte verdacht te worden?
Het legt een gedetailleerde en ondertekende offerte voor, rechtvaardigt de aanbetaling door een fase (de bestelling van een precies materiaal) en ontvangt ze op zijn bedrijfsrekening, geeft een gedateerd ontvangstbewijs af, kondigt de aanvang van de werken schriftelijk aan en kondigt bij een noodherstelling de prijs aan vóór het ingrijpen, waarna het een interventieverslag en een gedetailleerde factuur overhandigt. Bij huis-aan-huisverkoop overhandigt het de schriftelijke informatie over het herroepingsrecht (art. 40d CO). Deze handelingen beschermen de klant en de eigen reputatie.
De artikelen van de SIA 118, een niet vrij raadpleegbare norm, moeten worden gecontroleerd in de uitgave die op uw contract van toepassing is (aangeduid met (*) wanneer ze niet konden worden bevestigd). De cijfervoorbeelden op deze pagina zijn fictief.