🛡️ Reeks over fraudepreventieAnomalieën nr. 12, 13, 14Gids in PDF + WordFRAUDE 10
Gemanipuleerde aanbestedingen, lek van de meetstaat en aanbestedingskartels van de COMCO in de Zwitserse bouw: herkennen, zich beschermen, melden
Een aanbesteding beschermt de opdrachtgever alleen als de concurrentie echt is. Drie situaties komen terug op de werven van Franstalig Zwitserland: een laatste onderhandelingsronde waarin slechts één kandidaat de te verslaan prijs kent, zogenaamde “dekkingsoffertes” die worden ingediend opdat een vooraf aangewezen onderneming wint, en privévoordelen die naar de beslisser terugvloeien. Deze pagina leert u deze signalen te herkennen, herinnert aan wat de kartelwet, het Wetboek van Strafrecht en het recht inzake overheidsopdrachten zeggen, en geeft aan tot wie u zich kunt wenden. Een signaal is geen bewijs: alleen de autoriteit en de rechter kwalificeren de feiten.
PDFDOCX
De gids: Gemanipuleerde aanbestedingen en kartels
De gedetailleerde gids bij deze pagina in PDF en in Word: wettelijke basis, te volgen werkwijze, modelbrieven en checklist van bewijzen.
Er wordt een e-mailadres gevraagd: de gids wordt meteen getoond en ook per e-mail naar u gestuurd (ondertekende links, 7 dagen geldig).
Hoe de val werkt en welke waarschuwingssignalen er zijn
Het mechanisme in de praktijk in Franstalig Zwitserland
Lek van de meetstaat (anomalie 12). In een private aanbesteding nodigt de opdrachtgever of zijn gevolmachtigde meerdere ondernemingen uit dezelfde meetstaat te prijzen, en organiseert daarna soms een laatste ronde. Het signaal: slechts één kandidaat krijgt vóór de anderen een informatie die zij niet hebben (prijzen van de anderen, te verslaan bedrag) en past zijn offerte aan. De anderen hebben gewerkt aan een concurrentie die niet meer bestond.
Kartels en dekkingsoffertes (anomalie 13). De COMCO beschrijft het aanbestedingskartel als een afspraak over de in te dienen prijs en over de onderneming die moet winnen, voor openbare of private aanbestedingen. De andere offertes, dekkingsoffertes genoemd (“Abreden” in Duitstalig Zwitserland), wekken de schijn van concurrentie: te hoge prijzen, onaanvaardbare voorwaarden, intrekking zonder reden. Op 16 april 2026 heeft de COMCO twee onderzoeken aangekondigd naar private bouwprojecten in het kanton Waadt; ze stellen in dit stadium niets vast, en voor de betrokken ondernemingen geldt het vermoeden van onschuld.
Terugbetalingen onder de tafel en gratis werken (anomalie 14). Een beslisser (vertegenwoordiger van de opdrachtgever, architect of aangestelde werfleider) haalt een persoonlijk voordeel uit een onderneming van de werf: gratis of verminderd geprijsde werken in zijn woning, korting in contanten, prestatie zonder factuur op zijn naam. De kosten kunnen weer opduiken in aanvullende overeenkomsten of opmetingen die niets verklaart.
Waarschuwingssignalen (red flags) om vóór en tijdens de werken te controleren
De eerste aanwijzingen hieronder zijn die welke de COMCO zelf publiceert (infoblad “Aanbestedingskartels bestrijden”, versie van 9 september 2019, online gezet op 24 juli 2025); de laatste betreffen de relatie tussen een beslisser en een onderneming. Een geïsoleerde aanwijzing bewijst niets: het is de onverklaarde opeenstapeling ervan die rechtvaardigt schriftelijk vragen te stellen.
Identieke of zeer gelijke prijzen op meerdere afzonderlijke posten, of dezelfde rekenfouten in verschillende offertes.
Een groot, onverklaard prijsverschil tussen de beste en de tweede offerte, terwijl de andere offertes vlak erboven gegroepeerd zijn.
Dezelfde ondernemingen winnen om beurten de opdrachten, of er zijn minder offertes dan gebruikelijk.
Een kandidaat probeert te achterhalen wie er nog een offerte indient, of weet in de laatste ronde meer dan hij zou moeten weten.
Een offerte wordt zonder begrijpelijke reden ingetrokken, of ingediend door een onderneming die de opdracht niet kan uitvoeren.
Een laatste ronde wordt aan slechts één kandidaat voorgesteld, of cijfers worden mondeling gegeven zonder aan allen te worden doorgegeven.
Een beslisser of zijn omgeving heeft van een onderneming van de werf werken, een korting of een prestatie ontvangen, zonder schriftelijke overeenkomst en zonder factuur op zijn naam.
Aanvullende overeenkomsten, opmetingen of eenheidsprijzen stijgen zonder technische verklaring bij een onderneming die dicht bij de beslisser staat.
Minidiagnose: hoeveel signalen ziet u?
Vink aan wat bij uw dossier past. Het resultaat is een eenvoudige telling: er wordt niets verzonden of opgeslagen.
Ziet u signalen van een gemanipuleerde aanbesteding of van een voordeel voor de beslisser?
Vink aan wat bij uw dossier past. Er wordt niets verzonden of opgeslagen: het resultaat is een eenvoudige telling van signalen.
Het is noch een diagnose noch een bewijs: een signaal vraagt om een controle, niet om een beschuldiging.
Gemanipuleerde aanbestedingen, lek van de meetstaat en aanbestedingskartels van de COMCO in de Zwitserse bouw: herkennen, zich beschermen, melden · https://art-construction.ch/nl/outils/dossiers/soumissions-truquees-cartels-offres-couverture-comco/
Vink de waargenomen signalen aan: het resultaat verschijnt hier, vakje na vakje.
Zwitsers juridisch kader, bewijzen en modelbrieven
Rechtsgrondslagen: CO, CC, CP, LP en SIA 118
Het kartelrecht richt zich op ondernemingen die onderling afspraken maken, het recht inzake overheidsopdrachten op openbare aanbestedende diensten, het strafrecht op omkoping, bedrijfsgeheim en ontrouw beheer, het verbintenissenrecht op schadevergoeding en teruggave. Teksten gelezen op Fedlex op 2026-11-07. Hier wordt geen enkel artikel van de norm SIA 118 aangehaald.
De regels in een oogopslag
Regel
Artikel
Wat de tekst zegt
Onwettige afspraken
art. 4 lid 1 en art. 5 lid 3 LCart
Tussen concurrenten wordt het vaststellen van prijzen, het beperken van hoeveelheden of het verdelen van markten of handelspartners vermoed de doeltreffende concurrentie op te heffen.
Sanctie, medewerking en melding
art. 49a LCart ; art. 8 en 12 OS LCart
Tot 10 % van de omzet in Zwitserland; afzien mogelijk als de onderneming meewerkt; eerste onderneming die meldt: volledig afzien.
Aangifte en burgerlijke vorderingen
art. 26, 27, 12 en 13 LCart
Onderzoek op aangifte van derden; staking, schadevergoeding, afdracht van winst, contracten geheel of gedeeltelijk nietig.
Overheidsopdrachten
art. 11, 43, 44 en 45 LMP ; art. 45 AIMP
Gelijke behandeling; onderbreking of uitsluiting bij aanwijzingen van een onwettige afspraak, tot vijf jaar; informatie aan de COMCO.
Omkoping tussen particulieren
art. 322octies, 322novies en 322decies CP
Een onbehoorlijk voordeel aanbieden of aannemen: ten hoogste drie jaar; op klacht indien van geringe ernst; toegestane of onbeduidende voordelen uitgesloten.
Geheim, ontrouw beheer, gevolmachtigde
art. 162 en 158 CP ; art. 6 LCD ; art. 398 en 400 CO
Een bedrijfsgeheim onthullen, de beheerde belangen schaden in strijd met zijn plichten; de gevolmachtigde legt rekening en verantwoording af en geeft terug wat hij uit dien hoofde heeft ontvangen.
Aangifte, klacht, bedrog
art. 301 CPP ; art. 31 CP ; art. 28 CO
Ieder kan aangifte doen; de klacht vervalt drie maanden na kennis van de dader; het door bedrog verkregen contract verbindt niet.
Contractuele bescherming en te verzamelen bewijzen
Deze maatregelen nemen deels die over welke de COMCO aan kopers aanbeveelt. Ze schriftelijk en gedateerd bewaren is uw eerste bewijs.
Opdrachtgever: nodig alle kandidaten uit met hetzelfde schrijven, met dezelfde meetstaat en dezelfde uiterste datum; geef de antwoorden op vragen aan allen door.
Laat een onafhankelijkheidsverklaring van de offerte ondertekenen en vermeld de gevolgen van een tekortkoming, bijvoorbeeld via een boetebeding, zoals de COMCO aanbeveelt.
Vermijd gezamenlijke werfbezoeken die de identiteit van de kandidaten onthullen; vraag de aankondiging van de consortia en voorziene onderaannemers.
Open de offertes met ten minste twee personen met proces-verbaal (regel van art. 37 LMP voor de overheid, goede praktijk bij private aanbestedingen).
Beslis schriftelijk wie voor een laatste ronde wordt uitgenodigd en geef allen dezelfde informatie door; eis van uw gevolmachtigden een schriftelijke verklaring over ontvangen voordelen (brief 2).
Onderneming die wordt gevraagd zich te “coördineren”: leg het voorstel vast (datum, persoon, inhoud), volg het niet en laat u vóór elke stap adviseren door een advocaat.
Bewaar uw bewijzen ongewijzigd (offertes, oorspronkelijke e-mails, proces-verbalen) en beschrijf in uw meldingen de feiten, zonder iemand te kwalificeren.
Modellen van modelbrieven
Brief 1: verzoek om toelichting en voorbehoud van rechten (niet gekozen onderneming)
[Plaats], [datum] · aangetekende zending en e-mail
Betreft: werf [naam], perceel [..], aanbesteding van [datum], verzoek om schriftelijke toelichting en voorbehoud van rechten
Geachte mevrouw, geachte heer,
Wij hebben op [datum] een offerte van CHF [..] ingediend. Wij hebben vastgesteld dat [precies, controleerbaar feit: een extra ronde slechts aan één kandidaat is voorgesteld / een informatie over de andere offertes slechts aan één kandidaat is gegeven]. Wij brengen geen enkele beschuldiging in: wij vragen om toelichting.
Gelieve ons uiterlijk op [datum, 10 dagen] schriftelijk mee te delen: de lijst van de uitgenodigde kandidaten, de data en deelnemers van de uitwisselingen na de indiening van de offertes, de aan ieder gegeven informatie en het proces-verbaal van opening. Gelieve alle stukken van deze aanbesteding te bewaren. Wij behouden ons al onze rechten voor.
Hoogachtend. [Naam, functie, handtekening]
Brief 2: rekening en verantwoording en verklaring over voordelen aan de gevolmachtigde (opdrachtgever)
[Plaats], [datum] · aangetekende zending en e-mail
Betreft: lastgeving van [datum], werf [naam], rekening en verantwoording en verklaring over elk ontvangen voordeel (art. 398 lid 2 en art. 400 lid 1 CO)
Geachte mevrouw, geachte heer,
De gevolmachtigde staat in voor de goede en getrouwe uitvoering van de lastgeving; hij legt rekening en verantwoording af over zijn beheer en geeft alles terug wat hij uit dien hoofde heeft ontvangen, uit welken hoofde ook. Wij vragen u uiterlijk op [datum, 10 dagen] om een schriftelijk verslag over de aanbesteding van perceel [..], alsook om een verklaring waarin wordt aangegeven of u zelf of een naaste een prestatie, een korting of een betaling hebt ontvangen van een onderneming van deze werf (aard, datum, waarde), met de facturen. Gelieve dit dossier te bewaren. Wij behouden ons al onze rechten voor.
Hoogachtend. [Naam, functie, handtekening]
Waar te melden
Bij een vermoeden van een afspraak tussen ondernemingen verzamelt de COMCO alle aanwijzingen, ook rudimentaire. Bij omkoping of ontrouw beheer wordt aangifte gedaan bij de politie of het openbaar ministerie. Bij een overheidsopdracht informeert de aanbestedende dienst die een onwettige afspraak vermoedt de COMCO (art. 45 lid 2 LMP).
Politie of kantonaal openbaar ministerie: strafaangifte: Omkoping tussen particulieren, ontrouw beheer, schending van het geheim: elk politiebureau of het openbaar ministerie, mondeling of schriftelijk, kosteloos. Voor een alleen op klacht vervolgd misdrijf termijn van drie maanden. (adres gelezen op 7 november 2026)
Zich beschermen met de ACIP-index en de software Soumission, veelgestelde vragen
Hoe u uw bouwplaats vergrendelt met de ACIP-index en Soumission
Een prijs is alleen verdacht in vergelijking. Vóór u de offertes opent, dateer en bewaar een referentieraming: raam uw offertes per CFC met de ACIP-prijzen 2026 (Art Construction Indice de Prix) op ons platform, met de software Soumission. U kunt dan schrijven, zonder iemand te beschuldigen: “het verschil met de ontvangen offertes bedraagt CHF [..]; kunt u dat verklaren?”. Deze referentie bewijst geen afspraak: ze legt de grondslag voor een vraag.
Is een “laatste ronde” in een private aanbesteding onwettig?
Nee, niet op zich. Een private opdrachtgever is niet onderworpen aan de gelijkebehandelingsregels van overheidsopdrachten: hij mag onderhandelen en een laatste ronde organiseren. De moeilijkheid ontstaat wanneer slechts één kandidaat een vertrouwelijke informatie ontvangt (prijzen van de anderen, te verslaan bedrag) in strijd met een trouw- of geheimhoudingsplicht, of in ruil voor een voordeel. Dat kan dan de aansprakelijkheid van de gevolmachtigde teweegbrengen (art. 398 lid 2 CO), onder het bedrijfsgeheim vallen (art. 162 CP, art. 6 LCD) of onder omkoping tussen particulieren (art. 322octies en 322novies CP). Alleen een autoriteit kan de feiten kwalificeren.
Wat is een dekkingsofferte?
Het is een offerte die niet wordt ingediend om te winnen, maar om de indruk van concurrentie te wekken terwijl de ondernemingen het eens zijn geworden over de winnaar. Ze wordt soms herkend aan een opzettelijk te hoge prijs, aan onaanvaardbare voorwaarden of aan een intrekking zonder reden. De COMCO beschrijft het aanbestedingskartel als een afspraak over de in te dienen prijs en over de onderneming die de opdracht moet winnen, ook bij private aanbestedingen. Eén aanwijzing volstaat niet: het is de onverklaarde opeenstapeling ervan die een controle rechtvaardigt.
Kan een onderneming die aan een afspraak heeft deelgenomen die bij de COMCO melden?
De wet voorziet in deze mogelijkheid, onder voorwaarden. Art. 49a lid 2 LCart staat toe geheel of gedeeltelijk af te zien van de sanctie van een meewerkende onderneming. Art. 8 OS LCart voorziet in een volledig afzien voor de eerste onderneming die haar deelname meldt en aan alle voorwaarden voldoet (niemand hebben gedwongen, noch aanstichter noch hoofdrolspeler zijn, zonder voorbehoud meewerken, haar deelname beëindigen). Art. 12 OS LCart voorziet anders in een vermindering tot 50 %. Art. 9 lid 2 OS LCart staat een eerste anoniem contact toe. Deze algemene informatie vervangt het advies van een advocaat niet.
Is het aanbieden van gratis werken aan een architect of een projectleider altijd omkoping?
Nee. Het Wetboek van Strafrecht viseert het “onbehoorlijke” voordeel, verleend voor een handeling die in strijd is met de plichten of onder de beoordelingsbevoegdheid van de persoon valt (art. 322octies en 322novies CP). Art. 322decies lid 1 CP sluit de bij contract of reglement toegestane voordelen en die van geringe betekenis conform de sociale gebruiken uit. Private werken van een onderneming van de werf, zonder factuur tegen marktprijs, zijn daarentegen een waarschuwingssignaal om te onderzoeken. De opdrachtgever kan de gevolmachtigde vragen rekening en verantwoording af te leggen en terug te geven wat hij uit dien hoofde heeft ontvangen (art. 400 lid 1 CO).
Wat riskeert een onderneming die deelneemt aan een aanbestedingskartel?
De LCart voorziet in een rechtstreekse sanctie van de onderneming tot 10 % van de in de laatste drie boekjaren in Zwitserland behaalde omzet (art. 49a lid 1), berekend naar duur en ernst. Bij een overheidsopdracht kan de aanbestedende dienst de procedure onderbreken, de inschrijver uitsluiten of de gunning herroepen, en de uitsluiting van toekomstige opdrachten kan in ernstige gevallen tot vijf jaar duren (art. 43, 44 en 45 LMP). De benadeelde opdrachtgever kan een burgerlijke vordering instellen (art. 12 LCart). Het zijn gevolgen waarin de wet voorziet, geen veroordelingen: alleen de autoriteit en de rechter beslissen.
De artikelen van de SIA 118, een niet vrij raadpleegbare norm, moeten worden gecontroleerd in de uitgave die op uw contract van toepassing is (aangeduid met (*) wanneer ze niet konden worden bevestigd). De cijfervoorbeelden op deze pagina zijn fictief.