Belangrijk om te onthouden
- Het verlagen van het distributieregime van 70/50 naar 45/35 halveert de afgifte.
- De norm SIA 384/1 verplicht tot de berekening van het warmteverlies vertrek voor vertrek vóór de omschakeling.
- De karakteristieke radiatorexponent van het model bepaalt rechtstreeks de vermogenscorrectiefactor.
- Vervanging richt zich prioritair op kritieke vertrekken met een tekort aan warmtewisselend oppervlak.
Bereken de thermische vermogensval met de afgiftewet van radiatoren
Bij de overstap van een stookolie- of gasketel naar een warmtepomp moet de aanvoertemperatuur van het distributiecircuit worden verlaagd om de seizoensgebonden prestatiecoëfficiënt (COP) te behouden. Een historisch regime berekend op 75/65 °C of 70/55 °C bij een ruimtetemperatuur van 20 °C vertoont een gemiddeld temperatuurverschil, aangeduid als Delta T, dat aanzienlijk groter is dan de regimes die vereist zijn voor een warmtepomp, typisch ingesteld op 45/35 °C of 50/40 °C. Het vermogen dat door een radiator wordt afgegeven, daalt echter niet strikt lineair met de daling van de watertemperatuur: het volgt een logaritmische wet die wordt bepaald door een exponent die specifiek is voor de geometrie van elk toestel.
- Logaritmische Delta T (ΔTln)
- Effectief gemiddeld verschil tussen de watertemperatuur in de radiator en de ruimtelucht. Deze omvat het werkelijke afkoelprofiel van de vloeistof tussen aanvoer en retour: ΔTln = (T_aanvoer - T_retour) / ln[(T_aanvoer - T_ruimte) / (T_retour - T_ruimte)].
Om het afgiftelichaam te dimensioneren of het potentieel ervan te beoordelen, luidt de afgifteformule P = P_nom * (ΔTln / ΔT_nom)^n, waarin n de karakteristieke exponent van de radiator voorstelt. Deze exponent ligt over het algemeen tussen 1,25 en 1,35 voor stalen vlakke-plaatmodellen met convectielamellen, en loopt op tot 1,30 à 1,40 voor oude gietijzeren radiatoren of buiselementen. De afgiftecorrectiefactor F_corr vloeit rechtstreeks voort uit de verhouding van deze delta's: deze kwantificeert het percentage van het resterende vermogen.
| Regime aanvoer / retour | Gemiddeld verschil ΔTln | Correctiefactor F_corr | Relatief restvermogen |
|---|---|---|---|
| 75 / 65 °C (EN 442-referentie) | 49,8 K | 1,00 | 100 % |
| 70 / 55 °C (oude standaard) | 42,0 K | 0,80 | 80 % |
| 55 / 45 °C (midden-temperatuur) | 29,4 K | 0,50 | 50 % |
| 45 / 35 °C (lage temperatuur warmtepomp) | 19,6 K | 0,30 | 30 % |
De fysische vaststelling is onverbiddelijk: een verwarmingslichaam dat 2 000 W levert onder het oude referentieregime van 75/65 °C, levert nog slechts circa 600 W wanneer het netwerk op 45/35 °C wordt gevoed. Als het gebouw gelijktijdig geen werkzaamheden aan de thermische schil heeft ondergaan, kan het waterdebiet dit tekort niet compenseren zonder stromingsgeluiden bij de thermostaatkranen en een overmatig stroomverbruik van de circulatiepomp te veroorzaken.
Te vervangen verwarmingslichamen bepalen volgens norm SIA 384/1
De omschakeling van een thermische installatie naar een thermodynamische opwekker gebeurt niet op goed geluk. De norm SIA 384/1 legt de in Zwitserland erkende methoden vast voor het berekenen van de ontwerp-warmtebelasting, vertrek voor vertrek. De verwarmingsinstallateur moet stapsgewijs te werk gaan: eerst de verliesoppervlakken en de werkelijke U-waarden van het gebouw opmeten, het vereiste vermogen berekenen om de normatieve insteltemperatuur te handhaven (bijvoorbeeld 20 °C in woon- en slaapkamers, 24 °C in badkamers), en vervolgens elk aanwezig afgiftelichaam inventariseren.
De berekening van het vereiste thermische vermogen moet vertrek voor vertrek worden uitgevoerd op basis van transmissie- en ventilatieverliezen, rekening houdend met de ontwerp-binnen- en -buitentemperaturen.
Norme SIA 384/1
- Technische inventarisatie ter plaatseDe hoogte, lengte en diepte meten en de interne opbouw van elk apparaat identificeren (type 11, 21, 22 of 33 voor staal, aantal kolommen en geledingen voor gietijzer).
- Berekening van de nettobehoefte volgens norm SIA 384/1Het statische warmteverlies specifiek voor elk vertrek bepalen bij de referentiebuitentemperatuur van de Zwitserse geografische locatie (bijvoorbeeld -8 °C in Lausanne of -10 °C in Fribourg).
- Toepassing van de correctiefactorDe berekende behoefte van het vertrek delen door de correctiefactor F_corr die overeenkomt met de beoogde maximale watertemperatuur voor de warmtepomp, om het benodigde nominale catalogusvermogen bij 75/65 °C te vinden.
- Afweging en vervangingsbesluitHet bestaande nominale vermogen vergelijken met de minimaal vereiste waarde. Elk tekort van meer dan 10 % classificeert het verwarmingslichaam als een te vervangen afgiftelichaam.
In gebouwen die vóór 1990 zijn gebouwd en al gedeeltelijk zijn gerenoveerd (vervanging van ramen door drievoudig glas, dakisolatie), volstaan de originele radiatoren die door de vroegere verwarmingsinstallateurs zijn overgedimensioneerd soms om op 50 °C te functioneren. Badkamers en hoekkamers met twee koude gevels vertonen daarentegen vrijwel altijd een ontoereikend warmtewisselend oppervlak. De vakman vervangt deze kritieke elementen door diepere radiatoren (vervanging van een type 22 door een type 33), door verticale modellen die een grote stralingslengte bieden, of installeert compacte ventilatorconvectoren die zijn aangesloten op het lagetemperatuurcircuit.
Afgiftecorrectiefactor en omschakeling naar lage temperatuur
Bij de omschakeling van een stookolie- of gasketel naar een warmtepomp in een bestaand gebouw tast het behoud van het oorspronkelijke aanvoerregime van 70 °C of 75 °C de seizoensgebonden prestatiecoëfficiënt (SCOP) ernstig aan. Om een zuinige werking te garanderen en te voldoen aan de eisen van de norm SIA 384/1, moet het distributienetwerk worden bedreven op een verlaagd regime, typisch 45/35 °C of 50/40 °C bij de ontwerp-buitentemperatuur. Deze verandering verlaagt het afgegeven thermische vermogen door natuurlijke convectie en straling drastisch.
De warmteafgifte van een verwarmingslichaam daalt niet strikt lineair met de gemiddelde watertemperatuur. Het volgt de fysische uitwisselingswet die wordt beheerst door de norm SIA 384/1, waarbij het werkelijke vermogen afhangt van de logaritmische of rekenkundige overtemperatuur, gecorrigeerd met een karakteristieke exponent, aangeduid als n. Voor klassieke paneelradiatoren van buis- of profielstaal varieert deze exponent over het algemeen tussen 1,28 en 1,33. Voor oude gietijzeren kolomradiatoren of lamelconvectoren kan dit oplopen tot 1,35 of zelfs 1,45, wat de afname van de warmteafgifte bij lage temperaturen nog verder versterkt.
| Regime aanvoer / retour [°C] | Gemiddeld verschil Delta T_m [K] | Correctiefactor f_cor | Relatief restvermogen [%] | Vereist equivalent warmtewisselend oppervlak |
|---|---|---|---|---|
| 75 / 65 °C (EN 442-referentie) | 50,0 K | 1,00 | 100 % | 1,0 × oorspronkelijk oppervlak |
| 70 / 55 °C (klassieke stookolie-centrale-verwarming) | 42,5 K | 0,81 | 81 % | 1,2 × oorspronkelijk oppervlak |
| 55 / 45 °C (warmtepomp midden-temperatuur) | 30,0 K | 0,51 | 51 % | 1,9 × oorspronkelijk oppervlak |
| 50 / 40 °C (warmtepomp lage temperatuur) | 25,0 K | 0,41 | 41 % | 2,4 × oorspronkelijk oppervlak |
| 45 / 35 °C (maximale optimalisatie warmtepomp) | 20,0 K | 0,31 | 31 % | 3,2 × oorspronkelijk oppervlak |
Om het afgiftelichaam onder het nieuwe regime te dimensioneren, vermenigvuldigt de verwarmingsmonteur het warmteverlies van de ruimte, berekend volgens norm SIA 384/1, met de omgekeerde waarde van de correctiefactor. Indien een woonkamer bij strenge vorst 1 200 W aan warmteverlies heeft en het netwerk wordt verlaagd naar 50/40 °C (f_cor = 0,41), moet de nieuwe radiator worden geselecteerd met een genormeerd nominaal vermogen bij 75/65/20 °C van ten minste 2 927 W in de fabrikantencatalogus om de vereiste 1 200 W te leveren op de bouwplaats.
Strategie voor sorteren, selecteren en vervangen van radiatoren vóór de omschakeling
Bij een renovatie met gedeeltelijke verbetering van de gebouwschil hoeven niet noodzakelijk alle bestaande radiatoren te worden vervangen. De verwarmingslichamen die in de jaren 1970 of 1980 zijn geïnstalleerd, zijn destijds door de studiebureaus vaak ruim overgedimensioneerd. Bovendien verlaagt de eerdere vervanging van enkel glas door drievoudig glas het plaatselijke warmteverlies aanzienlijk. De vakman voert daarom vertrek voor vertrek een nauwkeurige opmeting uit van de bestaande warmtewisselende oppervlakken alvorens de offerte definitief op te stellen.
- Opname van afgiftelichamen en berekening van restvermogensHet exacte model van elke radiator opnemen (materiaal, hoogte, lengte, dikte, aantal lamellen of paneeltype 11, 21, 22 of 33). De werkelijke warmteafgifte berekenen met de correctiefactor bij het lagetemperatuurregime dat is voorzien door de weersafhankelijke regeling.
- Toetsing aan de warmtebelasting per vertrekDe berekende afgifte vergelijken met de warmtebehoefte van het vertrek volgens norm SIA 384/1. Vertrekken met een tekort van meer dan 10 % als ontoereikend markeren, vaak badkamers, hoekkamers onder het dak of ruimtes met ongeïsoleerde koudebruggen.
- Selectie van vervangingsoplossingen afgestemd op de inbouwmatenOntoereikende modellen vervangen zonder de hart-op-hartafstanden van het leidingwerk te wijzigen, voor zover mogelijk. Een enkel paneel type 11 of 21 vervangen door een type 22 of 33 van dezelfde lengte, of een lagetemperatuur-ventilatorradiator installeren voorzien van geïntegreerde micromotoren.
- Controle van leidingdiameters en inregelingControleren of de toename van het volumedebiet, vereist door de vermindering van het temperatuurverschil (Delta T daalt vaak van 15 K naar 8 K), geen buitensporige snelheden of stromingsgeluiden veroorzaakt in de bestaande standleidingen.
Krachtens art. 365 lid 3 CO stelt de aannemer de opdrachtgever ervan op de hoogte indien een omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in gevaar brengt. Het installeren van een warmtepomp op ondergedimensioneerde radiatoren zonder voorafgaande waarschuwing stelt de installateur bloot aan een kennelijk gebrek in energie-efficiëntie en niet-conforme binnentemperaturen.
Thermische gebreken na omschakeling: diagnose en corrigerende maatregelen
Wanneer na de aansluiting van een warmtepomp op een bestaand netwerk de eerste koude intreedt, wijst een tekort aan vermogen in bepaalde vertrekken vaak op een ongecompenseerde afgiftedaling. De reflex om de stooklijn op de regelaar te verhogen, verlaagt onmiddellijk de seizoensprestatiecoëfficiënt van de installatie en verhoogt de elektriciteitsrekening. Voordat aanpassing van de opwekker wordt overwogen, moet de uitvoerder methodisch de hydrauliek en de geometrie van de verwarmingslichamen onderzoeken.
- Controle van debieten en inregelingHet temperatuurverschil op elke radiator meten met behulp van een contactthermometer. Een verschil van meer dan 10 Kelvin bij lage temperatuur wijst op onvoldoende debiet. De voetventielen afstellen of de afsluiterhuizen vervangen door modellen met dynamische verschildrukregeling om het volgens norm SIA 384/1 berekende nominale debiet te garanderen.
- Controle van drukverliezen en slibverwijderingEen vervuilde warmtewisselaar of een door ijzerhoudend slib verstopt netwerk vermindert het effectieve warmtewisselend oppervlak van gietijzeren of stalen radiatoren. Voer een hydrodynamische spoeling van het circuit uit en controleer het zeeffilter evenals de magnetische vuilafscheider die op de retour van de machine is gemonteerd.
- Vervanging van het kritieke verwarmingslichaamAls het debiet in orde is maar het vermogen bij een aanvoertemperatuur van 45 °C ontoereikend blijft, vervang dan het afgiftelichaam door een plaatstalen paneelradiator van het type 33 met drie rijen convectielamellen of door een radiator met geïntegreerde ventilatorondersteuning zonder de hartafstand van het leidingwerk te wijzigen.
Volgens art. 365 CO stelt de aannemer de opdrachtgever op de hoogte wanneer een omstandigheid de regelmatige uitvoering van het werk in gevaar brengt. Indien de klant de voorafgaande vervanging weigert van kritieke radiatoren die tijdens de initiële thermische studie zijn vastgesteld, documenteert deze formele kennisgeving het risico dat de comforttemperatuur bij ontwerp-buitentemperaturen niet wordt bereikt.
Veelgestelde vragen
Hoe te handelen als één enkel vertrek koud blijft terwijl de overige vertrekken op temperatuur zijn?
Controleer eerst de spindel van de thermostaatkraan, die na het aftappen van het circuit vaak vastzit. Meet vervolgens het werkelijke debiet bij het voetventiel. Als het debiet maximaal is en de radiator gelijkmatig lauw aanvoelt, is het geïnstalleerde vermogen intrinsiek ontoereikend voor het verlaagde waterregime. De oplossing vereist vervanging van de radiator door een model van het type 22 of 33 met vergelijkbare afmetingen.
Kan het afgiftetekort worden gecompenseerd door het toerental van de hoofdcirculatiepomp te verhogen?
Het verhogen van de pompsnelheid verkleint de delta T tussen aanvoer en retour, waardoor de gemiddelde radiatortemperatuur licht stijgt. Deze toename van de warmteafgifte blijft echter marginaal, in de orde van 5 tot 8 %. Daartegenover veroorzaakt u storende stromingsgeluiden bij de thermostaatkranen en verhoogt u het stroomverbruik van de pomp. Deze ingreep vervangt nooit een volgens norm SIA 384/1 berekend warmtewisselend oppervlak.
Moeten alle radiatoren systematisch worden ontlucht na de overgang naar lage temperatuur?
Ja, een volledige ontluchting is essentieel bij het opnieuw vullen met water. Bij 45 °C slaagt de watercirculatie er niet altijd in om luchtbellen te verdrijven die bovenin hoge radiatoren of stijgleidingen vastzitten. Een luchtzak schakelt meerdere warmtewisselende elementen uit, waardoor het nuttige vermogen van een afgiftelichaam – dat door de verandering van het installatieregime toch al met de helft is afgenomen – nogmaals wordt gehalveerd.
Welk alternatief te kiezen als de wandafmetingen een grotere radiator verhinderen?
Wanneer de breedte onder de vensterbank beperkt is, plaatst u een lagetemperatuurradiator voorzien van tangentiële microventilatoren onder het verwarmingslichaam. Deze voorziening forceert de convectie langs de interne lamellen en verdubbelt of verdrievoudigt de warmteoverdrachtscoëfficiënt bij gelijke buitenafmetingen. Er is echter een 230 volt-voeding of een laagspanningsaansluiting in de directe nabijheid vereist om de geïntegreerde ventilatoren te voeden.
Geciteerde teksten en normen
- SIA 384/1Verwarmingsinstallaties in gebouwen - Benodigd vermogen
- CO art. 365materiaal en ondergrond: de aannemer is aansprakelijk voor de goede hoedanigheid van het door hem geleverde materiaal; indien het door de opdrachtgever geleverde materiaal of de door hem aangewezen ondergrond ondeugdelijk blijkt te zijn, of indien een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in gevaar brengt, stelt hij de opdrachtgever hiervan onmiddellijk op de hoogte, op straffe van aansprakelijkheid voor de gevolgen (lid 3)
