Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 241Warmtepomp: bron, plaatsing en geluidHoofdstuk 6 van 10 van de rubriek

Het pekelcircuit: antivries, concentratie, ontluchting en drukcontrole

Het vullen van een pekelcircuit tolereert geen enkele benaderende dosering. Een ondergedoseerd mengsel stelt de verdamper bloot aan destructieve ijsvorming, terwijl overdosering het seizoensrendement doet instorten door thermische laminering en overmatig verbruik van de circulatiepompen. Dit hoofdstuk leidt u door de optische kalibratie met de refractometer, de volledige ontgassing onder hoog debiet en het duurzaam borgen van de rustdruk.

Belangrijk om te onthouden

  • De meting van de vorstbeveiliging wordt uitsluitend uitgevoerd met een optische refractometer die gekalibreerd is op de gebruikte vloeistof.
  • Het spoelen gebeurt lus voor lus met een krachtig debiet om alle luchtbellen volledig te verdrijven.
  • De rustdruk wordt strikt afgestemd op de voordruk van het expansievat voor de pekel.
  • De genormaliseerde etikettering op de verdeler vermeldt het type glycol, het massapercentage en de beproevingsdatum.

Dosering met de refractometer en hydraulische spoeling lus voor lus

De geothermische warmtedrager waarborgt de warmteoverdracht zonder te bevriezen bij negatieve retourtemperaturen van de verdamper. Een visuele schatting of een vlotterdensimeter zijn formeel verboden op de bouwplaats: de viscositeit van het mengsel en temperatuurschommelingen vertekenen de dichtheidsmetingen. Alleen de optische of digitale refractometer maakt een nauwkeurige aflezing van het vriespunt mogelijk, dat tussen -13 °C en -15 °C moet liggen voor aardwarmtesondes in Romandië. Dit komt gewoonlijk overeen met een dosering van 25 % tot 30 % antivriesvloeistof. Het apparaat moet vooraf worden gekalibreerd met gedemineraliseerd water en de meting moet dwingend worden afgelezen op de schaal die overeenkomt met het gebruikte molecuul (mono-ethyleenglycol of monopropyleenglycol). Onderdosering leidt tot oppervlakkige ijsvorming op de platenverdamper, wat de warmteoverdracht plotseling verslechtert en leidt tot uitschakeling door lagedrukstoring of zelfs mechanische perforatie van de warmtewisselaar. Omgekeerd verhoogt een massale overdosering de kinematische viscositeit aanzienlijk, verslechtert het stromingsregime en overbelast het onnodig de circulatiepompen, wat de totale prestatiecoëfficiënt van de installatie drastisch verlaagt.

Injectie- en controleparameters voor de geothermische lus
Technische parameterMethode of gereedschapReferentiewaardeGevolg van een afwijking
AntivriesconcentratieGekalibreerde optische refractometer-13 °C tot -15 °CIJsvorming wisselaar of rendementsverlies
SpoelsnelheidDebietmeter van spoelstation> 0,45 m/s per sondeAchtergebleven luchtbel en uitval van de circulatie
VerdunningswaterGeleidbaarheidsmeter voor controle< 100 µS/cm (gedemineraliseerd water)Minerale afzettingen en plaatselijke verkalking
Filtratie van de lusUitwasbare zeef van het reservoir100 µm aan de perszijdeVroegtijdige verstopping van het zeeffilter van de warmtepomp
  1. Kalibratie van de refractometer en voorbereiding van het mengselReinig het meetprisma met een zachte, pluisvrije doek, breng twee druppels gedestilleerd water aan en stel de scheidslijn af op 0 °C. Bereid het mengsel van gedemineraliseerd water en antivries in het pompreservoir en controleer vervolgens de index om het beoogde vriespunt vóór het vullen te valideren.
  2. Aansluiting van het station en ontluchting lus voor lusSluit de spoelpomp met hoge capaciteit aan op de vulkranen van de verdeler. Isoleer alle sondegroepen en open uitsluitend de eerste lus. Handhaaf een krachtig debiet dat een minimale stroomsnelheid van 0,45 m/s garandeert om de lucht die vastzit in de onderste bochten mee te voeren.
  3. Continu ontluchten en sequentieel omschakelenLaat de vloeistof via het fijnmazige filter naar het open reservoir circuleren tot de retour volledig helder is, zonder emulsie of geklots van lucht. Sluit de ontluchte lus, schakel over naar de volgende en herhaal de bewerking. Voer een finale algehele circulatie uit om de drukken gelijk te trekken.

Rustdruk, jaarlijkse controle en verplichte etikettering

Na de volledige ontgassing van de warmtedrager bepaalt de afstelling van de rustdruk de levensduur van de installatie en beschermt deze de pekelpomp tegen cavitatieverschijnselen. De statische druk in koude toestand moet worden bepaald rekening houdend met de geometrische hoogte van het bouwwerk en de stikstofvoordruk van het pekelexpansievat. Vóór het uiteindelijke vullen moet het membraan van het vat manometrisch worden gecontroleerd zonder waterdruk: de stikstofvoordruk wordt gewoonlijk afgesteld tussen 0,5 en 1,0 bar afhankelijk van het hoogste punt van de binnenleidingen. De statische vuldruk van de pekel wordt vervolgens 0,3 bar boven deze voordruk in koude toestand ingesteld, wat een minimale vloeistofreserve in de blaas garandeert. Het veiligheidsventiel van het geothermische circuit, doorgaans afgesteld op 3 bar, voorkomt accidentele overdruk als gevolg van temperatuurstijgingen in de zomer.

De jaarlijkse controle van het pekelcircuit is essentieel om sluipende corrosie van de roestvrijstalen of kopergesoldeerde platenverdamper te voorkomen. De technicus neemt een monster om zowel het vriespunt te meten met de refractometer als de zuurgraad met teststrips of een gekalibreerde pH-meter. Thermische veroudering en micro-infiltraties van zuurstof veroorzaken op termijn de afbraak van glycolmoleculen tot glycolzuren of mierenzuren, die de bufferende corrosie-inhibitoren uitputten. Een pH lager dan 7,5 of een troebel en zwartachtig uiterlijk duidt op een kritieke aanzuring die een volledige lediging, spoeling onder druk en het injecteren van een nieuwe vulling vereist. Alle gemeten waarden worden genoteerd in het logboek van de warmtepomp.

Viscositeit van de pekel en metrologie met de refractometer

Bij een bodem-water- of glycolwater-water-warmtepomp vormt het op het gevoel schatten van het antivriesmengsel een technische fout met zware gevolgen. Een tekort aan product stelt de platenverdamper tijdens pieklasten in de winter, wanneer de verdampingstemperatuur onder nul daalt, direct bloot aan destructieve bevriezing. Omgekeerd benadeelt een te geconcentreerde pekel de prestatiecoëfficiënt (COP) gedurende de gehele levensduur van de installatie. Monopropyleenglycol of mono-ethyleenglycol heeft een dynamische viscositeit die aanzienlijk hoger is dan die van water. Boven een concentratie van 25 % tot 30 % nemen de hydraulische drukverliezen in de geothermische sondes of energiekorven exponentieel toe. De stroming in de buizen en de warmtewisselaar dreigt over te gaan van een turbulent naar een laminair regime, wat de totale warmteoverdrachtscoëfficiënt drastisch verslechtert en de circulatiepomp dwingt een onevenredig elektrisch vermogen op te nemen.

Om het juiste evenwicht tussen thermische bescherming en hydraulische efficiëntie te waarborgen, wordt de meting uitsluitend uitgevoerd met behulp van een optische of digitale refractometer voorzien van automatische temperatuurcompensatie (ATC). Antivriesmeters of vlotterdensimeters zijn strikt verboden op de bouwplaats: hun aflezing hangt te nauw samen met de temperatuur van de bemonsterde vloeistof en de anticorrosie-additieven, wat leidt tot afleesfouten van meerdere procenten. Voorafgaand aan elke controle op de verdeler kalibreert de bediener de refractometer met enkele druppels gedestilleerd water door de licht-donker-scheidingslijn op nul uit te lijnen. Vervolgens brengt hij de pekel aan op het schone prisma, sluit het deksel zonder luchtbellen in te sluiten en leest het vriespunt rechtstreeks af op de specifieke schaal voor het gebruikte vloeistoftype. Aangezien de schalen voor propyleenglycol en ethyleenglycol verschillen, is de exacte identificatie van het product noodzakelijk om onbedoelde onderbescherming te voorkomen.

Invloed van het percentage monopropyleenglycol op de fysische parameters bij 0 °C
Volumeconcentratie (%)Vriespunt (°C)DrukverliesfactorStromingsregime in de sonde
15 %-5 °C1.15Optimaal turbulent (hoog bevriezingsrisico)
25 %-14 °C1.35Turbulent behouden (aanbevolen compromis)
33 %-21 °C1.65Laminaire overgang (verslechterd rendement)
45 %-32 °C2.10Zuiver laminair (overmatig verbruik circulatiepomp)

Spoeldebiet, rustdruk en traceerbaarheid in de stookruimte

Een perfecte concentratie beschermt de installatie niet als er luchtbellen in de ingegraven circuits achterblijven. Het vullen gebeurt nooit via het drinkwaternet zonder conforme onderbreker, noch met behulp van de kleine circulatiepomp van de warmtepomp. Het spoelen en ontluchten vereisen een krachtig extern pompstation dat een minimale stroomsnelheid van 0,5 m/s in elke sondelus kan leveren om de bellen naar buiten mee te voeren. De bewerking wordt lus voor lus op de verdeler-verzamelaar uitgevoerd, terwijl de andere afsluiters gesloten blijven. De circulatie wordt voortgezet totdat al het schuim in het transparante reservoir van het station is verdwenen. In de stookruimte vangt de permanente montage van een microbellenluchtafscheider op de pekelretour, direct stroomopwaarts van de verdamper, de ontgaste gassen tijdens continu bedrijf op en voorkomt zo ongewenst aanspreken van de lagedrukpressostaat.

De onuitwisbare etikettering van het circuit in de stookruimte bezegelt de conformiteit van de ingreep. Zichtbaar geplaatst in de directe nabijheid van de pekelverdeler en de vulgroep, voorkomt deze markering desastreuze vergissingen bij toekomstige storingen of onderhoudswerkzaamheden. Bij later bijvullen veroorzaakt het mengen van twee vloeistoffen van verschillende oorsprong — bijvoorbeeld een monopropyleenglycol met een ethyleenglycol of incompatibele inhibitorpakketten — gelering van het product of massale neerslag van organisch slib, waardoor de warmtewisselaar onherstelbaar verstopt raakt.

  • Exacte handelsbenaming en chemische aard van de warmtedrager (bijv. niet-giftige geïnhibeerde monopropyleenglycol).
  • Werkelijk gemeten volumepercentage en bijbehorende vorstbeveiligingstemperatuur (in graden Celsius).
  • Totaal volume warmtedragende vloeistof in het gehele geothermische systeem (in liters).
  • Datum van de eerste inbedrijfstelling en identiteit van het verwarmingsinstallatiebedrijf (CFC 241).

Storingsdiagnose en herstelprotocol voor het pekelcircuit

Bij een bodem-water-warmtepomp is een storing van het geothermische circuit zelden het gevolg van een defecte compressor. Twee afwijkingen vormen het merendeel van de storingen bij inbedrijfstelling: verstopping door een luchtbel als gevolg van onvolledig spoelen en blokkering van de warmtewisselaar door kristallisatie van de vloeistof. Een lagedrukalarm op het koelcircuit wijst vrijwel altijd op een ingestort pekeldebiet of een ijslaag op de platen van de verdamper. Als de lusmanometer een daling onder de vereiste rustdruk aangeeft, blokkeert de veiligheidsuitschakeling de warmteproductie om de opwekker te beschermen tegen het scheuren van het wisselaarblok.

Diagnoseboom voor de praktijk bij een storing in het broncircuit
Vastgesteld symptoomFysische oorzaakMetrologische controleCorrigerende maatregel
Onmiddellijke lagedrukuitschakeling bij startLuchtbel op hoogste punt of gesloten lusafsluiterGeen drukverschil over de circulatiepompDynamische ontluchting lus voor lus met de spoelpomp
Geleidelijke daling van de verdampingOnvoldoende antivriesconcentratie, beginnende ijsvormingAflezing van de brekingsindex op de refractometerGedeeltelijk aftappen en opnieuw injecteren van pure glycol ter correctie
Abnormaal drukverlies in het circuitOverdosering van glycol die te hoge viscositeit veroorzaaktDichtheidsmeting of beschermingstemperatuur lager dan -20 °CGedoseerde verdunning met onthard water met nieuwe optische controle
Pekeldruk op 0 barExterne lekkage of drukverlies van het vatmembraanControle van de stikstofdruk met van het circuit losgekoppeld vatStikstof bijvullen tot P0, lekdetectie en herstellen naar Pstat
  1. Afsluiten van de warmteopwekkerSchakel de regeling van de warmtepomp uit. Sluit de afsluiters van de verdamper om de machine te vergrendelen vóór elke aansluiting.
  2. Directe optische controleNeem enkele druppels vloeistof via de aftapkraan en meet de bescherming met de temperatuurgecompenseerde refractometer.
  3. Spoelen onder drukSluit het mobiele externe station met korffilter aan. Injecteer de vloeistof in tegenstroom lus voor lus tot de emulsie volledig is verdwenen.
  4. Drukafstelling en traceerbaarheidHerstel de rustdruk in koude toestand. Vervang het identificatielabel op de verdeler met vermelding van de datum, het product en de afgelezen waarde.

Veelgestelde vragen

Waarom moet de vlotterdensimeter worden verboden voor het afstellen van het water-glycolmengsel?

De zuurweger of vlotterdensimeter is gekalibreerd voor een vaste vloeistoftemperatuur, meestal 20 °C. Op een verwarmingsbouwplaats in de winter vertekent pekel van 6 °C de dichtheidsmeting door volumecontractie, wat een misleidende thermische bescherming weergeeft. Alleen de optische refractometer met automatische temperatuurcompensatie geeft een betrouwbare meting van de brekingsindex van propyleen- of ethyleenglycol.

Hoe verwijdert men een luchtbel die vastzit in een diepe geothermische sonde?

Het ontluchten van een sonde van 150 meter kan niet worden uitgevoerd met de interne circulatiepomp van de warmtepomp. Er moet een persmotorpomp worden aangesloten die een debiet van ten minste 2 tot 3 kubieke meter per uur per lus kan leveren, wat een stroomsnelheid van meer dan 0,6 meter per seconde genereert. Deze snelheid voert de luchtbellen mee naar het open ontgassingsreservoir van het station.

Welke rustdruk moet worden aangehouden op een pekelverdeler in de kelder?

De initiële voordruk van het membraan van het expansievat moet de statische hoogte van het hoogste punt van de geothermische leiding compenseren, vermeerderd met een cavitatiereserve voor de circulatiepomp, oftewel minimaal circa 0,5 bar. In de praktijk wordt het circuit koud gevuld tussen 1,5 en 2,0 bar om een constante positieve drukreserve op het circuit te handhaven.

Welke technische vermeldingen moeten op het etiket van het pekelcircuit staan?

De markering die op de verdeler is aangebracht, moet verplicht de exacte aard van de antivries aangeven, met name de basis op propyleen- of ethyleenglycol, de merknaam, het gemeten volumeconcentratiepercentage en de bijbehorende beschermingstemperatuur. Ze vermeldt ook het geschatte totale volume, de datum van inbedrijfstelling en de bedrijfsdruk in koude toestand om de onderhoudsopvolging te waarborgen.

In dezelfde rubriek