Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 272Buitenschilderwerk: gevel, hout en metaalHoofdstuk 2 van 10 van de rubriek

Een gevel opnieuw schilderen: reiniging, algen, krijtvorming en dampdoorlaatbaarheid

Dit hoofdstuk leidt u stap voor stap door de renovatie van een oude gevelpleisterlaag zonder het vochttransport te blokkeren. U leert de toestand van de ondergrond te beoordelen, micro-organismen duurzaam te verwijderen, poederende oppervlakken te stabiliseren en een diffusieopen coating te kiezen volgens de eisen van norm SIA 257.

Belangrijk om te onthouden

  • Een nauwkeurige diagnose van de pleisterlaag bepaalt de hechting en de duurzaamheid van het gekozen verfsysteem.
  • De biocidebehandeling na het reinigen verwijdert algensporen diep uit de minerale oneffenheden.
  • Het aanbrengen van een geschikte fixeermiddel stopt de krijtvorming zonder een dichte film aan het oppervlak te vormen.
  • De waterdampdoorlaatbaarheid gaat boven de esthetiek om blaarvorming van de pleisterlaag te voorkomen.

De pleisterlaag diagnosticeren, micro-organismen verwijderen en krijtende ondergronden stabiliseren

Vóór elke bewerking met kwast of roller moet de mechanische en sanitaire toestand van de bestaande minerale gevelpleister methodisch worden onderzocht. De richtlijnen van norm SIA 257 verplichten de schilder om de oppervlaktecohesie, de aanwezigheid van micro-organismen en de porositeit van de ondergrond te controleren. Door met de handpalm of een donkere doek over de pleisterlaag te wrijven, wordt een actieve krijtvorming onmiddellijk vastgesteld; deze wordt veroorzaakt door de afbraak van het oorspronkelijke bindmiddel onder invloed van weer en ultraviolette straling. Daarnaast brengt een rastersnijtest met een cutter of een sondering met een schildershamer eventuele plaatselijke loslatingen aan het licht.

De aanwezigheid van rode of groene algen of zwarte schimmels op aan het weer blootgestelde gevels vereist een grondige chemische ontsmetting. Louter mechanisch reinigen verspreidt de sporen alleen maar in de microscheuren van de pleisterlaag. Het aanbrengen van een algendodend en schimmeldodend saneringsmiddel zonder naspoelen gebeurt na de oppervlaktereiniging, op een uitgedroogde ondergrond. Deze curatieve behandeling vernietigt de micro-organismen die in de dikte van de korrel zijn ingebed en neutraliseert hun hergroei vóór het schilderen.

  1. Reiniging en verwijdering van vuilDe gevel met helder water en gematigde druk reinigen om stof, atmosferische afzettingen en vervuilingskorsten te verwijderen zonder het minerale reliëf te eroderen.
  2. Biocide-ontsmettingEen nawerkende algendodende en schimmeldodende oplossing over het gehele oppervlak verstuiven en laten inwerken volgens de technische voorschriften, zonder na te spoelen.
  3. Neutralisatie van de krijtvormingEen waterafstotende penetrerende grondlaag of een fixeermiddel op basis van silicaat aanbrengen om losse deeltjes te verstevigen en de opname van de ondergrond te regelen.

Wanneer de pleisterlaag krijt, leidt het rechtstreeks aanbrengen van een tussenlaag of afwerklaag onvermijdelijk tot snelle delaminatie door gebrek aan mechanische hechting. De poederende ondergrond vereist diepe impregnatie met een kleurloos, vloeibaar fixeermiddel. Op een pleisterlaag op basis van kalk of cement zorgt een impregnerende grondlaag van kaliumsilicaat voor consolidatie door verkiezeling in de poriën van het metselwerk, terwijl een acrylprimer op oplosmiddel- of waterbasis met ultrafijne deeltjes geschikt is op oude synthetische coatings die nog samenhangend zijn.

De waterdampdoorlaatbaarheid waarborgen om blaarvorming van de coatings te voorkomen

De kleur en de textuur van een gevel vormen slechts de zichtbare buitenkant van een complex fysisch evenwicht. In het kader van norm SIA 257 hangt de keuze van een buitenverfsysteem in de eerste plaats af van de waterdampdoorlaatbaarheid van de gehele wandopbouw. De waterdamp afkomstig van de activiteit binnen en van het restvocht in het metselwerk moet naar buiten kunnen migreren zonder op een dichte barrière te stuiten. Wordt een te gesloten hars aangebracht op een ademende minerale ondergrond, dan duwt de opgebouwde osmotische druk achter de film deze uiteindelijk los onder invloed van de zonnewarmte, met blaren, plaatsgewijze loslating en afbrokkeling van de onderliggende pleisterlaag als gevolg.

Indeling van de gevelverffamilies naar hun hygrometrisch gedrag
BindmiddelfamilieDampdoorlaatbaarheid (Sd)WeerbestendigheidGedrag op oude pleisterlaag
Mineraal silicaatZeer hoog (lager dan 0,05 m)Uitstekend door chemische bindingIdeaal op ruwe of gerestaureerde minerale pleisterlagen
SiliconenharsHoog (tussen 0,05 en 0,14 m)Opmerkelijk waterafstotend parelend effectVeelzijdig, doorlaatbaar en beschermend
AcryldispersieGemiddeld (tussen 0,14 en 1,4 m)Goede mechanische sterkte en flexibiliteitRisico op spanning op zachte ondergronden
Pliolite of hars op oplosmiddelbasisLaag tot gemiddeldGoede hechting op krijtende ondergrondenWeinig geschikt voor vochtig metselwerk

De beoordeling van de doorlaatbaarheid berust op de dampdiffusie-equivalente luchtlaagdikte, gewoonlijk aangeduid met de Sd-waarde. Om de levensduur van een gevelrenovatie op traditionele pleisterlaag te waarborgen, moet de Sd-waarde van de droge film zo laag mogelijk zijn, doorgaans lager dan 0,14 meter. Verven op basis van siliconenhars combineren een zeer open microporositeit met een parelend effect aan de buitenzijde dat voorkomt dat vloeibaar regenwater binnendringt, waardoor de gebouwschil wordt beschermd tegen vorst-dooicycli.

Ten slotte vereist de uitvoering op de bouwplaats grote aandacht voor de weersomstandigheden die door de fabrikanten en de Romandische gebruiken zijn voorgeschreven. Volgens de regels van het vak worden buitenschilderwerken uitgevoerd op een droge ondergrond, bij een omgevings- en ondergrondtemperatuur tussen 8 °C en 30 °C en een relatieve luchtvochtigheid van ten hoogste 80 %. Te snel drogen in de volle zon of een te hoge luchtvochtigheid verstoort de polymerisatie van de film of het uithardingsproces van het silicaat en brengt de verwachte microporositeit in gevaar.

Keuze van de bindmiddelen en microporeuze geschiktheid van het systeem

De keuze van het afwerksysteem op een bestaande gevelpleisterlaag hangt niet af van esthetische overwegingen, maar van de bouwfysica. De onderliggende minerale pleisterlaag werkt als vochtregulator: zij neemt plaatselijk vocht op en moet dit vrij naar buiten kunnen afgeven in gasvorm. Het aanbrengen van een gesloten film veroorzaakt een ophoping van water onder spanning op het grensvlak tussen pleisterlaag en verf. Onder invloed van cycli van zonneverwarming en afkoeling maakt de dampdruk de film los, wat leidt tot blaarvorming en vervolgens tot het plaatsgewijs afscheuren van de oppervlaktelagen van de pleisterlaag.

Om het hygrothermisch evenwicht van het metselwerk te behouden, schrijft de technische regel voor dat elke naar buiten aangebrachte laag opener is voor dampdiffusie dan de ondergrond die zij bedekt. De coatings zijn onder te verdelen in drie hoofdfamilies met verschillend fysisch gedrag. Verven op basis van zuiver silicaat of organosilicaat vormen door verkiezeling een chemische binding met minerale ondergronden en waarborgen maximale doorlaatbaarheid zonder een dichte film te vormen. Verven op basis van siliconenhars combineren een microporeuze structuur die zeer doorlaatbaar is voor waterdamp met een sterk parelend effect tegen slagregen. Filmvormende acryldispersies daarentegen verminderen de gasuitwisseling drastisch en blijven verboden op oude, niet-geïsoleerde pleisterlagen van kalk of cement.

Technisch gedrag van gevelbindmiddelen op bestaande pleisterlagen
BindmiddelfamilieWaterdampdoorlaatbaarheid (Sd-waarde)Waterafstotende werking tegen vloeibaar water (w-waarde)Hechting en mechanismeCompatibiliteit op bestaande minerale pleisterlaag
Zuiver of gedispergeerd kaliumsilicaatZeer hoog (Sd lager dan 0,05 m)Gemiddeld tot goed, afhankelijk van de formuleringChemische versteviging (verkiezeling)Optimaal op ruwe of gereinigde minerale pleisterlagen, onverenigbaar met oude organische verven
Siliconenhars (siloxaan)Hoog (Sd lager dan 0,14 m)Zeer hoog (sterk parelend effect, lage w)Mechanische verankering en soepele cohesieUniverseel op gefixeerde minerale pleisterlagen of goed hechtende oude verven
Zuivere acryldispersieLaag tot gemiddeld (Sd vaak hoger dan 0,30 m)Gemiddeld (waterdichtheid door filmvorming)Thermoplastische oppervlaktehechtingVoorbehouden aan stabiele ondergronden die al met harsen zijn geschilderd; hoog risico op loslating op ademende pleisterlagen

Uitvoeringsvoorschriften op de bouwplaats en oplevering volgens norm SIA 257

Norm SIA 257 regelt de uitvoering van schilder- en pleisterwerk strikt. Voordat met schilderen wordt begonnen, controleert de ploegbaas de heersende weersomstandigheden en de toestand van de ondergrond. Het aanbrengen van een gevelcoating vereist een omgevings- en ondergrondtemperatuur tussen 8 °C en 30 °C en een relatieve luchtvochtigheid lager dan 80 %. Werken in de volle zon in de zomer of bij harde wind drogen het bindmiddel voortijdig uit, wat zichtbare aanzetten veroorzaakt en de verkiezeling of coalescentie van de polymeren aantast. Als de gevels zijn gesaneerd door hogedrukreiniging of behandeld tegen algen en schimmels, is een wachttijd van meerdere dagen droog weer vereist, zodat het restvochtgehalte van de pleisterlaag onder de toelaatbare drempel van de technische bladen daalt.

  1. Sondering en regulerende impregnatieDe sterkte van de herstelde pleisterlaag en het volledig verdwijnen van algenresten controleren. Het microporeuze fixeermiddel of de egaliserende grondlaag met een gevelroller of vierkante kwast van onder naar boven aanbrengen om druipers te voorkomen, en zorgen voor verzadiging van de korrel zonder een oppervlaktefilm te vormen.
  2. Egaliserende tussenlaagEen eerste laag compatibele gevelverf aanbrengen, geformuleerd op basis van silicaat of siliconenhars. Deze structurele laag vult de korrel van de bestaande pleisterlaag, dicht de krimpmicroscheuren en maakt de opname van de ondergrond gelijkmatig.
  3. Beschermende afwerklaagNa het in acht nemen van de door de fabrikant voorgeschreven droogtijd (doorgaans twaalf tot vierentwintig uur) de afwerklaag kruislings en gelijkmatig aanbrengen, continu van hoek tot hoek zonder onderbreking, om elk spoor van steigerwerk of aanzet te voorkomen.

Bij de oplevering van het werk volgens norm SIA 257 wordt de gevel met het blote oog beoordeeld, bij diffuus natuurlijk licht, op een conventionele afstand van twee tot drie meter, loodrecht op de wand. Schaduweffecten door scherp ochtend- of avondlicht vormen geen criterium van non-conformiteit voor de gelijkmatigheid van het uiterlijk van de verf op een bestaande gewreven of rustieke pleisterlaag. Gebrekkige dekking, druipers, onmiddellijke krijtvorming of een duidelijk gebrek aan hechting dat blijkt uit een rastersnijtest zijn daarentegen uitvoeringsgebreken die de aannemer moet herstellen.

Beheer van gebreken: blaarvorming, loslating en herstelprotocollen

Het optreden van blaren, waterzakken of afschilfering na enkele maanden gebruik wijst vrijwel altijd op een verstoord vochtevenwicht: de waterdampdoorlaatbaarheid van het aangebrachte systeem is lager dan die van de bestaande minerale ondergrond. Wanneer het in het metselwerk aanwezige water onder invloed van zonnestraling in gasvorm migreert, duwt de dampdruk de dichte synthetische film op, waarbij blazen ontstaan die uiteindelijk barsten. Evenzo vormt een fixeermiddel op oplosmiddelbasis dat in overmaat op een krijtende pleisterlaag wordt aangebracht een glasachtige, dichte film in plaats van in de poriën te dringen, waardoor de hechtzone verandert in een afschuifvlak.

  1. Sondering en verwijdering van de dichte filmAlle blaren met het schilderesmes doorsteken en afkrabben. De volledige defecte coating verwijderen door hydrostralen of chemisch afbijten als de algemene hechting is aangetast.
  2. Behandeling van micro-organismenEen nawerkende biocide-oplossing op de blootgelegde pleisterlagen verstuiven om in de poriën ingebedde sporen van algen en korstmossen te neutraliseren en vervolgens achtenveertig uur laten drogen.
  3. Penetrerende fixatie van de krijtende zonesDe minerale pleisterlaag impregneren met een vloeibaar verstevigingsmiddel op basis van kaliumsilicaat of een sterk verdunbare acrylhydrosol, zonder restglans aan het oppervlak te creëren.
  4. Opbouw van een open systeem volgens norm SIA 257Een microporeuze minerale of siloxaan-gevelverf aanbrengen die een sd-waarde lager dan nul komma veertien meter waarborgt en zo de continue afvoer van waterdampstromen verzekert.

Het afhandelen van een dergelijk geschil vereist een grondig onderzoek op de bouwplaats met de bouwleiding. Een blaar moet worden opengesneden om de achterzijde te analyseren: de aanwezigheid van losgetrokken pleisterkorrels wijst op een krijtende, niet-geconsolideerde ondergrond, terwijl een zuivere film met vloeibaar vocht wijst op een probleem van microporositeit. Overeenkomstig de algemene beginselen van het Wetboek van Verbintenissen (CO) inzake de aannemingsovereenkomst hangt de aansprakelijkheid af van de naleving van de regels van het vak, de toepassing van de technische bladen van de fabrikanten en de naleving van de weersomstandigheden tijdens de uitvoering volgens norm SIA 257.

Veelgestelde vragen

Hoe stelt men vast of de krijtende pleisterlaag voldoende is geconsolideerd voordat de afwerklaag wordt aangebracht?

Men voert de genormeerde plakbandtest uit of wrijft met de hand over meerdere representatieve zones. Als de handpalm schoon blijft zonder overdracht van mineraal stof en de met een korte ruk losgetrokken plakband geen enkel deeltje meeneemt, is de ondergrond door de impregnatie correct verhard. Als de ondergrond nog krijt of het fixeermiddel een glanzende film aan het oppervlak heeft gevormd, moet de behandeling worden gecorrigeerd vóór het schilderen.

Waarom blaart een minerale silicaatverf zelden in vergelijking met een acryldispersieverf?

Verf op basis van kaliumsilicaat vormt geen gesloten film op de pleisterlaag; zij verkiezelt chemisch met de minerale ondergrond. Deze reactie creëert een open poreuze structuur die waterdamp vrij laat passeren zonder aangrijpingspunt te bieden voor interne gasdrukken. De acryldispersie daarentegen droogt door coalescentie en vormt een doorlopende kunststoffilm die als barrière werkt en blaart zodra de pleisterlaag haar vocht afgeeft.

Mag een fixeermiddel op oplosmiddelbasis worden aangebracht op een gevel die nog sporen van vocht vertoont?

Dat is volledig verboden. Een fixeermiddel op oplosmiddelbasis dat op een vochtige pleisterlaag wordt aangebracht, dringt niet diep door in de met water verzadigde poriën. Het blijft aan het oppervlak gevangen, vormt een melkachtig of glasachtig vel zonder cohesie en sluit het vocht in het metselwerk op. De ondergrond moet volkomen droog aanvoelen en met een restvochtgehalte conform de eisen van de fabrikant zijn gemeten, om een volledige en gelijkmatige capillaire penetratie van het bindmiddel te waarborgen.

Moet de oude verf verplicht worden verwijderd als er na hogedrukreiniging opnieuw algen verschijnen?

Volledig afbijten is alleen vereist als de oude film loskomt of als de micro-organismen de structuur van de onderliggende pleisterlaag hebben aangetast. Als de hechting sterk blijft, vernietigt hogedrukreiniging alleen de microscopische wortels van de cryptogamen niet. Men moet een curatief schimmeldodend biocide zonder naspoelen aanbrengen, het product laten inwerken en vervolgens een ademend afwerksysteem aanbrengen dat preventieve beschermende middelen tegen vergroening bevat.

Geciteerde teksten en normen

  • SIA 257Schilder- en lakwerk: uitvoeringseisen, ondergronden en oplevering van het werk
  • code des obligationsAlgemene regels inzake de aannemingsovereenkomst, gebreken van het werk en zorgvuldigheidsplicht

In dezelfde rubriek