Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 282Lijmen, dubbel lijmen en groot formaatHoofdstuk 4 van 10 van de rubriek

De lijmkam: overzetting volgens formaat, richting van de rillen en dikte van de samengedrukte lijm

De keuze van de vertanding beidt rechtstreeks invloed op de uiteindelijke dikte van het lijmbed en de contactgraad onder de tegel. Een ondermaats vertande kam laat grote luchtbollen achter, wat leidt tot breuk door puntbelasting en loslatingen. Dit hoofdstuk behandelt de vertandingsprofielen per formaat en beschrijft het rechtlijnige kammen dat vereist is volgens de norm SIA 248 om een vol en zat bed te garanderen.

Belangrijk om te onthouden

  • Een ondermaatse vertanding veroorzaakt luchtholten onder de tegel, wat scheurvorming en voortijdige loslating in de hand werkt.
  • De norm SIA 248 schrijft een volledige lijmoverdracht voor, waarbij dubbele verlijming verplicht is vanaf 900 cm².
  • De rillen moeten strikt rechtlijnig en evenwijdig blijven om de lucht te verdrijven tijdens het aandrukken.
  • De uiteindelijke dikte van het samengedrukte lijmbed moet tussen twee en vijf millimeter bedragen.

De vertanding afstemmen op het formaat om de dikte van de ingedrukte lijm te garanderen

De geometrie van de getande spaan bepaalt het theoretische volume aan tegellijm dat per vierkante meter wordt aangebracht. Bij het aandrukken en inklloppen van de tegel moeten de lijmkammen volledig inzakken in de aangrenzende rillen zonder open ruimtes achter te laten. Een te kleine kam ten opzichte van de afmetingen van de tegel verhindert deze volledige volumetrische samendrukking: de mortel slaagt er niet in om de vlakheidstoleranties van de ondergrond of de resterende holle welving van het keramiek op te vangen. Dit resulteert in een onderbroken bed, belast met luchtzakken waar de tegel op de tast zweeft, wat uiterst kwetsbaar is voor geconcentreerde gebruiksbelastingen.

Keuze van de vertanding en verlijmingsmethode op basis van het tegelformaat
Keramisch formaat (zijde of oppervlak)ToepassingsmethodeAanbevolen kamprofielIndicatief verbruikUiteindelijke ingedrukte dikte
Mozaïek en formaten tot 10 x 10 cmEnkele verlijmingVierkante vertanding 4 x 4 mm of 6 x 6 mm1,5 tot 2,5 kg/m²1,5 tot 2,0 mm
Middelgrote formaten tot 30 x 30 cm (< 900 cm²)Enkele of dubbele verlijmingVierkante vertanding 8 x 8 mm3,0 tot 4,0 kg/m²2,0 tot 3,0 mm
Grote formaten van 30 x 60 tot 60 x 60 cmDubbele verlijming verplichtVierkante vertanding 10 x 10 mm of halvemaan 15 mm4,5 tot 6,0 kg/m²3,0 tot 4,0 mm
Zeer grote formaten (> 60 x 120 cm) en dunne platenTechnische dubbele verlijmingAfgeschuinde vertanding of halvemaan 20 mm + vlakke kam6,0 tot 8,5 kg/m²3,5 tot 5,0 mm

De uiteindelijke dikte van het plaatsingsbed na het inklloppen moet zich strikt tussen 2 en 5 mm bevinden, afhankelijk van de geklasseerde tegellijm. Voor grootformaattegels heeft het gebruik van halvemaan- of afgeschuinde tanden de voorkeur: hun afgeronde doorsnede vergemakkelijkt het zijdelings ineenzakken van de rillen onder matige drukkracht, waardoor overmatige uitstoting van mortel in de open voege wordt vermeden. Een tot minder dan 2 mm ingedrukte lijm compenseert de differentiële bewegingen van de ondergrond niet meer, terwijl een dikte die de limieten van de fabrikant overschrijdt zorgt voor differentiële hydraulische krimping tijdens het drogen.

De rillen in evenwijdige lijnen richten om de lucht te verdrijven en een vol bed te garanderen

De compactheid van het mortelbed hangt volledig af van het kampatroon dat op de ondergrond en op de achterkant van de tegel wordt aangebracht. Opgesloten lucht onder een tegel kan alleen ontsnappen als de kanalen die door de rillen worden gevormd naar buiten toe open blijven tot het moment van mechanische samendrukking. Elk cirkelvormig, gekruist of draaiend traject sluit luchtholtes hermetisch af die zich niet laten verdrijven onder het gewicht of de trillingen van het inklloppen. Deze bellen vormen zones met nagenoeg nul hechting die gevoelig zijn voor thermische ontchooting en bezwijken onder rolbelasting.

  1. Contactlaag op de ondergrondBreng een dunne laag tegellijm aan met de gladde kant van de spaan op de schone dekvloer om de porositeit te verzadigen en een chemische hechting te garanderen.
  2. Rechtlijnig kammenTrek de rillen met de getande kam in strikt rechte en evenwijdige halen, systematisch gericht naar de kortste zijde van de tegel om de afvoerweg van de lucht te minimaliseren.
  3. Butteren van de achterzijdeSmeer op de achterkant van de tegel een vlakke laag van 1 mm aan met de gladde spaan voor gangbare formaten, of trek evenwijdige rillen met die van de vloer voor elementen met een oppervlakte groter dan 3600 cm².
  4. Aandrukken en aankloppenPlaats de tegel met een verschuiving van enkele centimeters, oefen loodrechte druk uit op de rillen en klop hem vervolgens heen en weer vast om de kammen te breken en de lucht naar de randen te drijven.

Om de juistheid van de vertanding en de aandracht te valideren, voert de uitvoerder tijdens de uitvoering systematisch een destructieve controle uit: het onmiddellijk lichten van een vers ingeklopte tegel maakt het mogelijk om de samendrukking van de rillen te observeren. De kammen moeten volledig zijn vernietigd en de achterkant van de tegel moet volledig door het bindmiddel zijn bevochtigd, wat getuigt van een uniforme restdikte die overeenkomt met de technische fiches van vervormbare tegellijmen.

Maatvoering van de tanden en overeenkomst van de dikte onder de tegel

De keuze van de vertanding is geen kwestie van gewoonte, maar het resultaat van een nauwkeurige volumeberekening. De tegellijm die met de getande spaan wordt verdeeld vormt regelmatige ribbels waarvan het inzakken onder de plaatsingsdruk de volledige holte moet opvullen zonder luchtkanalen achter te laten. Een te lage vertanding levert niet de vereiste hoeveelheid bindmiddel om de maattoleranties en de toelaatbare welving van het keramiek op te vangen, waardoor het contact onderbroken blijft. Omgekeerd veroorzaakt een overmatige dikte buiten de technische voorschriften krimpspanningen en differentiële hoogteverschillen tijdens het uitharden. Overeenkomstig de beginselen van de norm SIA 248 moet het ingedrukte lijmbed een homogene dichtheid vertonen, zonder onderbreking van de draagkracht onder gebruiksbelastingen.

Selectie van de kamvertanding en resulterende dikte na het aankloppen
Tegelformaat (oppervlakte of zijde)PlaatsingstechniekKam op de ondergrondLijmaanbrenging op de tegelrugUiteindelijke dikte van de ingedrukte lijm
Tot 100 cm² (mozaïek, klein element)Enkele verlijmingVierkante vertanding 4 mmGeen toepassing1,5 tot 2,0 mm
Tot 900 cm² (bijv. 20x20 tot 30x30 cm)Enkele of dubbele verlijmingVierkante vertanding 6 tot 8 mmDunne contactlaag (indien vereist)2,0 tot 3,0 mm
Van 900 tot 3600 cm² (bijv. 60x60 cm)Dubbele verlijming verplichtVierkante vertanding 10 mm of halvemaan 15 mmVierkante vertanding 4 mm of afgestreken buttering3,0 tot 4,5 mm
Van 3600 tot 10 000 cm² (bijv. 60x120, 90x90 cm)Dubbele verlijming verplichtHalvemaanvertanding 15 tot 20 mm of schuine tandenVierkante vertanding 4 tot 6 mm3,5 tot 5,0 mm
Grote formaten > 1 m² en dunne platenDubbele verlijming verplichtSpecifieke schuine vertanding 10 tot 12 mmVierkante vertanding 3 tot 4 mm in dichte passing3,0 tot 4,5 mm

De vorm van de vertanding beïnvloedt direct de mechanische indrukkingsweerstand. Traditionele kammen met vierkante tanden vereisen een zeer grote verticale aandrukkracht om de mortelribbels plat te drukken, wat de taak op grootformaattegels bemoeilijkt en het risico op resterende luchtzakken vergroot. Halvemaanvertandingen of kammen met schuine tanden zijn ontworpen om te kantelen en zich bij de minste trillingsdruk zijdelings te spreiden. Deze mechanische afschuiving bevordert het naadloos samensmelten van de lijmribbels, waardoor de vereiste restdikte wordt verkregen zonder de tegel overmatig te belasten of de plaatser te vermoeien tijdens het slaan.

Rechtlijnige richting van de rillen en volledige luchtafvoer

Om een vol bed te garanderen en elk luchtbelletje te elimineren, volgt het aanbrengen van de lijm een absolute geometrische regel: de rillen moeten strikt recht, regelmatig en onderling strikt evenwijdig worden getrokken, gericht volgens de kortste zijde van de tegel. Deze kamrichting biedt de opgesloten lucht de kortste ontsnappingsbaan naar de buitenranden tijdens het plaatsen. Elke gekruiste toepassing of in cirkelbewegingen sluit afgesloten luchtkanalen in die niet meer kunnen ontwijken, waardoor decompressiekamers onder de tegel ontstaan die het hechtoppervlak drastisch verkleinen.

  1. Eenzijdig rechtlijnig kammenBreng de lijm op de ondergrond aan door de rillen evenwijdig aan de korte zijde van de tegel te trekken. Kam de achterzijde van de tegel in dezelfde evenwijdige richting, zonder ooit de oriëntatie van de tanden te kruisen.
  2. Plaatsing door loodrechte verschuivingPresenteer de tegel enigszins verschoven ten opzichte van zijn definitieve positie en voer vervolgens een heen-en-weergaande zijdelingse beweging uit loodrecht op de as van de rillen om de mortelribbels te breken.
  3. Mechanisch aankloppen of inklloppenKlop het oppervlak van het midden naar de randen af met een tegelhamer of gebruik een trillende spaan om de resterende lucht naar buiten te drijven en de ribbels te laten samensmelten tot een homogeen bed.

De conformiteit van de lijmoverdracht wordt op de bouwplaats systematisch beoordeeld door middel van onmiddellijke destructieve controles. De tegelzetter moet bij aanvang van elke werkploeg een vers ingeklopte tegel lichten om de achterzijde van het element en de ondergrond te inspecteren. Het contactoppervlak moet vol zijn, zonder duidelijke sporen van resterende rillen of droge zones, en een doorlopend bed bereiken dat voldoet aan de eisen van de norm SIA 248. Als er na het lichten nog kamstrepen zichtbaar zijn, moeten de tandhoogte, de vloeibaarheid van de lijm of de aanklopenergie worden bijgesteld voordat de plaatsing wordt voortgezet.

Interventieprocedure in geval van onvolledige overdracht of onvoldoende samendrukking

De controle van het legbed vindt plaats vanaf de eerste geplaatste tegels door een proeftegel op te tillen die nog vers is. Als de achterafdruk intacte rillen, droge zones of een overdrachtspercentage lager dan de eisen van de norm SIA 248 laat zien, moet de plaatsing onmiddellijk worden onderbroken. De aanwezigheid van luchtholtes onder een grote tegel is meestal het gevolg van een ondermaatse vertanding, het kammen in cirkelbogen waardoor de luchtuitlaat wordt geblokkeerd, of het kritisch overschrijden van de open tijd. Een slecht gevulde tegel laten uitharden leidt onvermijdelijk tot scheurvorming onder puntbelastingen en snelle loslating bij vloerverwarming.

  1. Onmiddellijk uitnemen en reinigenVerwijder de betreffende tegel voordat de tegellijm begint te binden. Schraap alle verse lijm op de gemetselde ondergrond en aan de achterkant van het element volledig weg met een stalen spaan. Het is ten strengste verboden om een plaatselijke holte op te vangen met een extra portie pasta, aangezien deze handeling dikte-heterogeniteiten en differentiële krimpspanningen bij het drogen veroorzaakt.
  2. Aanpassing van de vertanding en de reologieControleer de waterfactor en de viscositeit van de lijm om een gemakkelijk indrukken zonder inzakken te garanderen. Vervang de getande spaan door een model met een groter halvemaanprofiel of vergroot de steek van de vierkante vertanding. Als het tegeloppervlak de standaardmal overschrijdt, schakel dan direct over op een systematische dubbele verlijming om de achterzijde van het keramiek te verzadigen.
  3. Hervatting van het kammen en aankloppenBreng de mortel opnieuw aan in strikt rechtlijnige en evenwijdige rillen, gericht op de kortste zijde om het traject voor het verdrijven van de lucht te minimaliseren. Plaats het element en voer een krachtig aankloppen uit met een tegelhamer of trillende spaan, waarbij de samendrukking van het midden naar de randen wordt geleid om alle luchtzakken naar buiten te duwen.

Veelgestelde vragen

Hoe controleer je de daadwerkelijke samendrukking van de rillen tijdens het plaatsen op de bouwplaats?

Til vanaf de eerste ingeklopte elementen onmiddellijk na het aankloppen een tegel op. De achterzijde van de plaat moet een doorlopende mortelafdruk vertonen, zonder zichtbare resterende kammen. Volgens de norm SIA 248 moet het contactpercentage buiten of op vloerverwarming totaal zijn, en minstens 90 % in droge ruimten. Als er holten of niet-ingedrukte rillen achterblijven, pas dan de kamvertanding aan of kies voor dubbele verlijming.

Waarom is de cirkelvormige beweging met de getande spaan verboden bij het kammen?

De boogvormige beweging genereert lijmribbels die in zichzelf zijn gesloten. Bij het inklloppen van de tegel komen de zijdelingse welvingen te vroeg met elkaar in contact en sluiten ze luchtbellen in de gecreëerde cellen in, zonder uitweg naar de randen. Door de rillen in strikt rechte en evenwijdige lijnen te trekken, ontsnapt de lucht continu naar buiten onder de druk van het aankloppen, wat de volledige inzakking van de rillen en een vol bed zonder restholten mogelijk maakt.

Wat moet er op de bouwplaats gebeuren als de tegellijm een velvorming aan het oppervlak vertoont?

Wanneer de lijm begint te matteren en niet meer aan de vinger plakt, is de open tijd verstreken. Proberen om het keramiek op deze droge film te plaatsen verhindert elke overdracht en garandeert toekomstige loslating. Bevochtig de lijm nooit opnieuw met een spons en voeg geen verse mix toe bovenop de oude. De enige professionele methode bestaat uit het volledig afschrapen van de verouderde mortel tot op de ondergrond, en vervolgens een nieuwe laag aan te brengen met de juiste kam.

Welke uiteindelijke dikte van ingedrukte lijm moet er onder de tegels achterblijven?

Na het methodisch samendrukken van de rillen ligt de uiteindelijke dikte van het lijmbed meestal tussen 2 en 4 millimeter, afhankelijk van het reliëf aan de achterzijde en de plaatselijke vlakheid. Een restdikte van minder dan 2 millimeter compenseert de toleranties van de ondergrond niet meer en loopt het risico op breuk door onvoldoende hechting. Omgekeerd veroorzaakt het overschrijden van 5 millimeter een overmatige differentiële krimping tijdens het drogen, wat leidt tot interne spanningen en hoogteverschillen tussen aangrenzende tegels.

Geciteerde teksten en normen

  • SIA 248Tegel- en plaatbekledingen

In dezelfde rubriek