İçeriğe geç
Web sitesi
🧱 CFC 274Betonda ankrajlar ve dübellerBaşlığın 10 bölümünden 4. bölümü

Donatıyı kesmeden delme: tespit, yeniden konumlandırma ve bildirim

Şantiyede çelik işleri ustası korkuluklarını ve tutamaklarını çoğunlukla ince veya öngerilmeli betonarme döşemelere monte eder. Bu bölüm, delmeden önce donatı demirlerinin tespit yöntemlerini, bağlantıyı zayıflatmadan ankrajı uyarlama çözümlerini ve bir demir kesildiğinde izlenecek sıkı prosedürü açıklar: derhal durma, şantiye yönetimine bildirim ve deliği gizlemenin kesinlikle yasak olması.

Akılda tutulması gerekenler

  • Döşemede darbeli matkabı çalıştırmadan önce betonu her zaman bir donatı dedektörüyle taramak.
  • Aksın hizasını bozmadan delik yerini kaydırabilmek için oval delikli plakalar öngörmek.
  • Çelik talaşı görüldüğü veya matkap ucu belirgin biçimde yavaşladığı anda delmeyi durdurmak.
  • Şantiye yönetimine bilgi vermek ve kesilmiş bir donatı demirini gizleyen her türlü gelişigüzel doldurmayı yasaklamak.

Pasif çelikleri tespit etmek ve dübellerin yerleşimini uyarlamak

Balkonların ince döşemelerinde veya sahanlık burunlarında beton örtü tabakası sıklıkla 20 ile 40 milimetre arasında değişir. Korkuluk veya merdiven kirişi ayağı yerleştiren çelik işleri ustası körlemesine delemez. 10 veya 12 milimetre çaplı bir beton demirine çarpan matkap ucu, onu birkaç saniye içinde çentebilir veya kesebilir; bu da kaba inşaatın taşıma kapasitesini zayıflatır. Bir donatının yapısal değerlendirmesi inşaat mühendisinin işidir, ancak şantiyedeki önlem sorumluluğu montajı yapana aittir. Darbeli matkapla herhangi bir vuruştan önce, aks işaretlemesi mevcut donatının tahribatsız tespitiyle karşılaştırılmalıdır.

  1. Yüzeyin yöntemli taranmasıHer teorik noktanın çevresinde 20 santimetrelik bir alan üzerinde ferromanyetik bir dedektör veya yüksek frekanslı bir duvar tarayıcısı gezdirin. Tespit edilen boyuna çubukların ve etriyelerin konumunu yağlı kalemle işaretleyin.
  2. Örtü tabakasının gözle kontrolüCihazın gösterdiği tahmini çelik derinliğini kontrol edin. Bir demir doğrudan öngörülen deliğin ekseninde ve dübelin ankraj uzunluğundan daha az bir derinlikte ise, doğrudan delme söz konusu olamaz.
  3. Plakanın geometrik ayarıBağlantı noktasını metal tabanın geometrik toleransları içinde kaydırın. Oval delikli plakaların veya atölyede önceden açılmış ilave deliklerin kullanılması, dikmenin dikey hizasını değiştirmeden engelin aşılmasını sağlar.
Malzemenin davranışı ve tespit edilen donatı tipine göre uyarlama önlemleri
Tespit edilen durumYapısal riskÇelik işleri ustasının şantiyedeki eylemi
Delme ekseninde ikincil demirBetonun yerel aderans kaybıDeliğin plaka içinde 30 ila 50 milimetre kaydırılması
Ana donatı veya üst ağEğilme dayanımında azalmaAks kaydırmanın onaylanması için önceden mühendise bildirim
Yakınında öngerme kılıfıGerme kablosunun feci kopmasıBölgede delmenin tamamen durdurulması ve bağlantının değiştirilmesi

Bir ankraj noktasının yeniden konumlandırılması, seçilen dübelin teknik değerlendirmesinde öngörülen kenar mesafelerine ve asgari aks aralıklarına uyulmasını gerektirir. Bir donatı çubuğunu aşmak için bir dübeli kırk milimetre kaydırmak, bağlantıyı döşemenin serbest kenarına fazla yaklaştırmamalıdır; aksi halde hesap yükü altında beton konisinde patlama meydana gelir. Plakanın yapısı hiçbir iç kaydırmaya izin vermiyorsa, çelik işleri ustası, metal içinden zorla delme yapmak yerine ötelenmiş bir uyarlama plakasının onaylanmasını sağlamalıdır.

Temas edilen donatının yönetimi: durma, bildirim ve izlenebilirlik

Bir matkap ucu delme sırasında beklenmedik bir metal engele rastladığında mekanik tepki anında gelir: ilerleme hızı birdenbire düşer, makine belirgin sarsıntılar yapar ve beyaz beton tozunun yerini metal pul veya talaşlarla dolu ince gri toz alır. Tehlikeli refleks, basıncı artırarak ısrar etmek, hatta çeliği delmek için beton matkap ucunu bir freze ile değiştirmektir. Bu uygulama taşıyıcı elemanın dayanımını ciddi biçimde tehlikeye atar ve sonradan bir yapısal hasar olması halinde ilgililerin ceza kanunu anlamında hukuki ve cezai sorumluluğunu doğurur.

  1. Dönüşün derhal durdurulmasıGeçişi zorlamaya çalışmadan matkap ucunu çıkarın. Boşluğu üfleyerek temizleyin, dibini el fenerile gözle inceleyin ve ulaşılan derinliği ölçün.
  2. Çeliğin gözle tespitiÇubuğa yalnızca yüzeyden sürtünüldüğünü mü yoksa enine kesitin tungsten karbür kesici uçlarla mı aşındırıldığını belirleyin.
  3. Yönetime yazılı bildirimOlayı kontrol bürosuna veya şantiye şefine bildirin; kesin kotu, delik çapını ve boşluğun net bir fotoğrafını iletin.
  4. Montaj planına kayıtYarım kalan deliğin tam yerini, kaba inşaat mühendisinin yazılı talimatları beklenirken, çelik işleri uygulama sonrası (as-built) planlarına işleyin.

Kesilmiş bir donatının onarımı yalnızca kaba inşaatın ve yapının boyutlandırılmasından sorumlu inşaat mühendisinin yetkisindedir. Çelik işleri ustasının, kesit kaybının teknik kurallara göre kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek için ne sözleşmesel görevi ne de teknik yetkisi vardır. Resmi bir talimat verilmedikçe, delinen delik açık ve tanımlanabilir kalmalıdır. Mühendis delmeden vazgeçilmesine izin verirse, yapısal doldurma büzülmesiz harç üreticisinin tavsiyelerine göre yapılacak, ardından korkuluk onaylanmış yeni bir yere ankre edilecektir.

Bağlantı noktalarının yeniden konumlandırılması ve plakaların uyarlanması

Manyetik bir dedektör veya yer radarı, bir korkuluk dikmesinin teorik ankraj ekseninde bir donatı çubuğunun varlığını ortaya koyduğunda, çelik işleri ustası yerleşimini, döşemeyi zayıflatmadan ve bağlantının mekanik tutunmasını bozmadan uyarlamalıdır. İnce bir balkon döşemesinde veya prefabrik bir döşeme burnunda, örtü betonu ve üst donatılar negatif eğilme momentlerini karşılar. Ana bir demirin içinden delmek, inşaat mühendisinin hesapladığı dayanım kesitini yok eder. Deliğin kaydırılması, şantiyede kabul edilebilir tek teknik çözümdür.

  1. 1. Demirin güzergâhının belirlenmesiTespit edilen donatının tam eksenini, döşeme kenarına göre kesin yönünü görmek için yerleşim bölgesinin her iki yanında en az 200 mm boyunca yağlı tebeşirle çizin.
  2. 2. Delme ekseninin kaydırılmasıDelik merkezini çeliğe paralel veya dik olarak kaydırın; herhangi bir sürtünmeyi veya çarpma başlangıcını önlemek için matkap ucunun dış kenarı ile çubuğun doğrultusu arasında en az 20 mm serbest mesafe bırakın.
  3. 3. Metal tabanın uyarlanmasıAtölyede işlenmiş oval delikli plakalar kullanın veya plakanın temiz biçimde yeniden delinmesini, dikmeyi tabana bağlayan kaynak dikişlerine zarar vermeden şantiye yönetimine onaylatın.
  4. 4. Kritik mesafelere uyulmasıYeni eksenin, betonun serbest kenarına olan asgari mesafeye ve komşu dübeller arasındaki aks aralığına, ankraj üreticisinin Avrupa teknik onayında öngörüldüğü gibi titizlikle uyduğunu kontrol edin.

Çalışma sırasında beklenmedik bir metal engele rastlanması nedeniyle delik kaydırılırsa, yeni delik terk edilen başlangıç deliğinden yeterli bir mesafede açılmalıdır. Dübelleme tekniğinin olağan kurallarına göre, yarım kalan delik yüksek dayanımlı büzülmesiz bir sabitleme harcıyla doldurulmamışsa, yeni ankraj etkin ankraj derinliğinin en az iki katı kadar bir mesafeye yerleştirilmelidir. Bu önlem, yeni dübelin gerilme yayılma konisinin bitişikteki boş boşluğa çökmemesini sağlar.

Demire temas halinde protokol ve gizleme yasağı

Matkap ucunun oluklarında parlak gri metalik tozun ani belirmesi, ilerlemede belirgin yavaşlama ve makinede anormal titreşimle birlikte, çelikle doğrudan temasa işaret eder. İnce işler çelik işlerinde, geçişi zorlamak ve donatıyı kesmek için darbeli matkabı yalnızca dönme moduna almak veya özel bir matkap ucu takmak refleksi kesinlikle yasaktır. Çelik işleri ustası, statik boyutlandırmasına hâkim olmadığı bir taşıyıcı yapı üzerinde çalışmaktadır.

Donatıya rastlanması halinde derhal yapılacak işlemler ve sorumlulukların dağılımı
Şantiyede tespit edilen durumÇelik işleri ustasının derhal yapacağı işlem (CFC 274)İnşaat mühendisinin münhasır yetkisi (CFC 211.1)
Matkap ucu çeliğe yüzeysel temasta takıldı (donatı sağlam)Delmeyi derhal durdurun, aleti temiz biçimde çıkarın, noktayı silinmez keçeli kalemle işaretleyin.Kalan örtü tabakasının kontrolü ve deliğin toleranslara göre kaydırılması için yazılı izin.
Donatı matkap ucuyla çentildi veya kesildiDeliği açık tutun, çubuğun makro fotoğraflarını çekin, bu eleman üzerindeki bağlantıları durdurun, şantiye yönetimine resmi bildirimde bulunun.Kesit kaybının hesabı, döşemenin kalan taşıma kapasitesinin değerlendirilmesi ve onarım yönteminin öngörülmesi.
Donatı ile korkuluk plakaları arasında sistematik çakışmaKesimin montajını durdurun, çeliklerin konumlarını dedektörle eksiksiz çıkarın, şemayı iletin.Rezervasyon planlarının resmi olarak değiştirilmesi veya ötelenmiş özel bir plakanın onaylanması.

Donatıya temas bildirimi, aynı gün şantiye yönetimine ve yapıdan sorumlu inşaat mühendisliği bürosuna iletilen yazılı bir tebliğ olmalıdır. Bu belge binanın aks numarasını, kat seviyesini, ilgili balkonu veya yapıyı, kullanılan matkap ucunun çapını, temas anında ulaşılan derinliği ve çentiğin gözle tahminini belirtir. Kesilmiş bir çubuğun yapısal değerlendirmesi, beton yapılara ilişkin SIA 262 standardı uyarınca yalnızca kaba inşaat uzmanlarının yetkisindedir.

Tespit yapılıp şantiye günlüğüne kaydedildikten sonra inşaat mühendisi düzeltici önlemi emreder. Zayıflama kabul edilebilir görülürse veya bitişik demirlerle telafi edilirse, yarım kalan delik, yeni herhangi bir delmeden önce şantiye yönetiminin talimatlarına uygun olarak doldurulmalıdır; çoğunlukla büzülmesiz çimento şerbeti veya saf epoksi reçine enjekte edilerek çeliğin korozyona karşı alkali korumasının yeniden sağlanması suretiyle.

Donatının kesilmesi halinde acil durum prosedürü

Bir bina şantiyesinde, korkuluk veya tutamak montajı sırasında taşıyıcı bir donatı çubuğunun kazara kesilmesi, sorunu derhal çelik işleri alanının dışına taşır. İnce bir balkon döşemesinde veya prefabrik bir döşeme burnunda her demir genel statik dayanıma katkıda bulunur. Hasarı gizleme yasağı kesindir: kesiği maskelemek için hızlı harç enjekte etmek veya dübel çakmak, yapı tekniği kurallarının ihlali nedeniyle İsviçre Ceza Kanunu uyarınca sorumluluk doğurabilecek ağır bir kusurdur.

  1. Delmenin durdurulması ve güvenceye alınmasıMetal talaşı göründüğü anda veya net bir takılma halinde matkabı durdurun. Delme deliğini açık tutun; çelik parçaları ulaşılan çapın ölçülmesine imkân veriyorsa dibini tamamen emmeyin.
  2. Karşılıklı teknik tespitBetonun serbest kenarına göre aks aralığını belirlemek için delme noktasını şerit metreyle birlikte fotoğraflayın. Ulaşılan tam derinliği ölçün ve kullanılan elmas veya karbür matkap ucunun çapını not edin.
  3. Şantiye yönetimine resmi bildirimAynı gün şantiye yönetimine ve yapı için görevlendirilmiş inşaat mühendisine gerekçeli bir bildirim iletin. Kesilen çeliğin taşıyıcı olup olmadığını belirleme ve duvarcılık işlerine giren olası takviye önlemlerini emretme yetkisi yalnızca bu mühendistedir.
  4. Bağlantı plakalarının değiştirilmesiYeni herhangi bir delmeden önce yazılı talimatları bekleyin. Metal plakayı atölyede oval deliklerle uyarlayın veya öngörülen aks aralığını yeniden sağlamak için şantiye yönetimince onaylanmış ötelenmiş bir plaka imal edin.

Borçlar Kanunu uyarınca yüklenici sözleşmesi kurallarına ve SIA 118 standardının yönergelerine göre, çelik işleri ustası, yapıyı tehlikeye sokan her öngörülemeyen engeli çekince koymaksızın bildirmelidir. İnşaat mühendisliği mühendisi daha sonra uygulanacak yapısal büzülmesiz sabitleme harcının türünü veya duvarcının ilave donatı koymasını öngörür.

Sıkça sorulan sorular

Matkap ucu betonda bir çeliğe rastladığında hemen nasıl tepki verilmeli?

Çubuğu kesmemek ve kesici başlığı kırmamak için makineyi zorlamadan delme derhal durdurulmalıdır. Matkap ucu çıkarılır, gri toz veya metal talaşı olup olmadığı kontrol edilir, ardından tam yer işaretlenir. Şantiye yönetiminin görüşü istenmeden önce, inceleme için delik olduğu gibi bırakılır.

Mühendise haber vermeden önce başarısız bir delik herhangi bir harçla doldurulabilir mi?

Hayır. Bildirilmemiş her doldurma, bozukluğun tüm sorumluluğunu montajı yapana yükleyen kusurlu bir gizlemedir. İnşaat mühendisi açık deliği incelemeli, çubuğun çentik derinliğini ölçmeli ve uygun büzülmesiz yapısal onarım harcını bizzat öngörmelidir; bunun uygulaması çoğu zaman kaba inşaat duvarcılık firmasına bırakılır.

Bir ayak sabitlemeden önce demirleri bulmak için şantiyede hangi cihaz kullanılmalı?

Bağlantıların yerleştirilmesinden önce endüktif manyetik dedektör veya taşınabilir beton yer radarı vazgeçilmezdir. Bu alet boyuna çubukları ve etriyeleri bulur, örtü derinliklerini tahmin eder ve döşeme üzerinde ızgarayı hassas biçimde çizmeye olanak sağlar. Montajcı daha sonra plakaları, belirlenen kritik donatıların güzergâhlarından kaçınarak konumlandırır.

Teorik yer tam bir donatının üzerine düşerse hangi teknik çözüm benimsenmeli?

Çelik işleri ustası, ankraj noktasını dübel üreticisinin asgari kenar mesafelerine uyarak kaydırmalıdır. Bu genellikle korkuluk plakasının yeniden işlenmesini gerektirir: oval delik açılması, ötelenmiş bir uyarlama plakasının kaynaklanması veya ilave bir ankraj noktası eklenmesi. Boyutsal değişiklik her zaman şantiye yönetiminin resmi onayını almalıdır.

Alıntılanan metinler ve standartlar

  • norme SIA 118İnşaat işlerinin yürütülmesi için genel koşullar, bildirim yükümlülükleri ve şantiye öngörülemeyen durumlarının yönetimi
  • Code des obligationsYapının usulüne uygun yürütülmesini tehlikeye sokan durumların derhal bildirilmesi
  • Code pénal suisseYapı tekniği kurallarının ihlali

Aynı başlık altında