Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 232Metingen, controles en veiligheidsrapportHoofdstuk 2 van 10 van de rubriek

Foutlusimpedantie: wat de meting bewijst en hoe deze te lezen

Het meten van de lusimpedantie beperkt zich niet tot het aflezen van een waarde in ohm op het scherm van de installatietester. Dit hoofdstuk beschrijft gedetailleerd hoe deze meting moet worden gebruikt om de vermoedelijke kortsluitstroom af te leiden, de strikte naleving van de door de NIBT voorgeschreven uitschakeltijden te controleren en de dimensionering van tekortschietende installatieautomaten of smeltpatronen direct te corrigeren.

Belangrijk om te onthouden

  • De impedantiemeting aan het leidingeinde bepaalt de minimale vermoedelijke foutstroom.
  • De berekende stroom moet hoger zijn dan de magnetische aanspreekwaarde van de geïnstalleerde beveiliging.
  • De NIBT legt voor contactdozen een automatische uitschakeling binnen nul komma vier seconde op.
  • Een ontoereikende stroom verplicht tot het wijzigen van de curve, het verlagen van het kaliber of het vergroten van de doorsnede.

De impedantiemeting valideert de magnetische afschakeling binnen de voorgeschreven tijd

Op een bouwplaats die onderworpen is aan de voorschriften van de NIBT, berust de verificatie van de automatische uitschakeling van de voeding in een TN-stelsel op de beheersing van de lusimpedantie fase-beschermingsleiding, aangeduid met Zs. Deze grootheid drukt de totale weerstand en reactantie uit die de foutstroomgolf ondervindt vanaf de secundaire wikkeling van de distributietransformator, via de voedingskabel, het hoofdverdeelbord, de installatieautomaat van de eindgroep, de fasegeleider tot aan de verbruiker, en vervolgens de volledige teruggeleiding via de beschermingsleiding PE of PEN. Deze meting uitvoeren op het verst verwijderde punt van elke eindgroep vormt het enige technische middel om de meest ongunstige toestand van de installatie vast te stellen.

Vermoedelijke foutstroom (Ik)
Theoretische waarde van de stroom die ontstaat bij een volle kortsluiting tussen een fasegeleider en aarde of de beschermingsleiding, verkregen door het quotiënt van de nominale fasespanning en de gemeten lusimpedantie.

De installatietester past een korte spanningsval toe of injecteert een gekalibreerde pulstrein om deze impedantie te meten zonder de voorgeschakelde aardlekschakelaars aan te spreken. Het instrument toont gelijktijdig twee onlosmakelijk verbonden gegevens: de impedantie Zs in ohm en de vermoedelijke kortsluitstroom in ampère of kiloampère, direct berekend volgens de verhouding Ik is gelijk aan U nul gedeeld door Zs, met een referentiespanning van tweehonderddertig volt. Deze vermoedelijke foutstroom vertegenwoordigt de minimale energiestroom die door het uitschakelorgaan zal vloeien op de milliseconde waarin het metalen omhulsel van een toestel contact maakt met de fase.

Om te voldoen aan de eis van uitschakeling binnen 0,4 seconde, mag de installatieautomaat niet in zijn trage thermische bereik werken. De vermoedelijke foutstroom moet dwingend het onvertraagde bereik bereiken, dat wil zeggen de elektromagnetische aanspreekwaarde van het toestel. Als de werkelijke kortsluitstroom beperkt blijft tot de thermische overbelastingszone van de installatieautomaat, zal de uitschakeling meerdere seconden of zelfs tientallen seconden duren. Tijdens dit tijdsinterval blijft de aanraakbare metalen behuizing op een voor de gebruiker gevaarlijke potentiaal staan, en kan de opwarming van de met PVC geïsoleerde geleiders de ingebouwde leidingen vernielen.

Interpreteren van de vermoedelijke stroom en aanpassen van de beveiliging in het verdeelbord

De analyse ter plaatse vereist een directe vergelijking tussen de door het toestel weergegeven vermoedelijke foutstroom en de onvertraagde aanspreekstroom van de beveiliging, aangeduid met Ia. Voor een standaard installatieautomaat hangt de waarde van Ia strikt af van zijn genormaliseerde uitschakelkarakteristiek. Een installatieautomaat met een kaliber van zestien ampère met B-karakteristiek schakelt onvertraagd uit tussen drie en vijf maal zijn nominale stroom, wat overeenkomt met een gegarandeerde uitschakelgrens van tachtig ampère. Hetzelfde kaliber van zestien ampère met C-karakteristiek vereist tussen vijf en tien maal de nominale stroom, wat de gegarandeerde magnetische aanspreekwaarde op honderdzestig ampère brengt.

Minimale magnetische aanspreekwaarden volgens de karakteristiek van de installatieautomaat
Nominaal kaliberB-karakteristiek (5 x In)C-karakteristiek (10 x In)D-karakteristiek (20 x In)
10 A50 A100 A200 A
13 A65 A130 A260 A
16 A80 A160 A320 A
20 A100 A200 A400 A

Wanneer de meting bij de verst verwijderde contactdoos een lusimpedantie van één komma zestig ohm aangeeft, bedraagt de door het toestel berekende kortsluitstroom honderddrieënveertig ampère. Als deze groep beveiligd is door een installatieautomaat met C-karakteristiek van zestien ampère, voldoet de beveiliging niet aan de eisen van de NIBT: honderddrieënveertig ampère blijft onder de honderdzestig ampère die nodig is om een zekere magnetische afschakeling te veroorzaken. De uitschakeling binnen 0,4 seconde is absoluut niet gegarandeerd.

  1. Vervanging door een B-karakteristiekDe installatieautomaat met C-karakteristiek vervangen door een model met B-karakteristiek van hetzelfde kaliber als er geen belasting met een hoge inschakelstroom is die dit rechtvaardigt, waardoor de vereiste drempel van 160 naar 80 ampère daalt.
  2. Verlaging van het nominale kaliberHet kaliber verlagen naar 13 ampère of zelfs 10 ampère met C-karakteristiek, waardoor de vereiste voor onvertraagde uitschakeling onder de gemeten kortsluitwaarde wordt gebracht.
  3. Vergroting van de geleiderdoorsnedeGeleiders met een grotere doorsnede trekken om de lengteweerstand van de leiding te verlagen wanneer de toegekende nominale stroom absoluut gehandhaafd moet blijven.

Elke non-conformiteit die tijdens deze meetkundige controle wordt vastgesteld, stelt de installateur aansprakelijk voorafgaand aan het opmaken van het veiligheidsverslag. Het registreren van een impedantiewaarde zonder de resulterende foutstroom te toetsen aan de magnetische drempel van het voorgeschakelde orgaan vormt een ernstige technische fout. Als de netbeheerder of het onafhankelijke controleorgaan een kaliber vaststelt dat niet is aangepast aan de gemeten lus, zal onmiddellijke conformmaking worden geëist op kosten van het uitvoerende bedrijf.

Diagnose van een te hoge lusimpedantie: van de vaststelling ter plaatse tot de magnetische drempel

Op de bouwplaats wordt de meting van de lusimpedantie systematisch uitgevoerd op het verst verwijderde aansluitpunt van elke eindgroep. De gekalibreerde installatietester laat een geijkte belastingspuls vloeien tussen de fasegeleider en de beschermingsleiding (PE) om de totale foutimpedantie ($Z_s$) te bepalen. Deze grootheid omvat de interne weerstand van de transformator van de netbeheerder, de hoofdaansluitleiding, de railkasten van het verdeelbord en de volledige bedrading van de betreffende afgaande groep. Onder de nominale fasespanning van 230 V berekent de multifunctionele installatietester direct de vermoedelijke kortsluitstroom ($I_k$). Deze directe fysieke controle stelt de elektromonteur in staat te certificeren dat de bij een volle sluiting vrijkomende energie het magnetische uitschakelmechanisme van het uitschakelorgaan zonder vertraging zal bedienen, conform de door de NIBT gedefinieerde eisen voor snelle uitschakeling.

Vermoedelijke kortsluitstroom ($I_k$)
Elektrische stroom die in de betreffende stroomkring zou vloeien als er een kortsluiting met verwaarloosbare impedantie optreedt tussen een actieve geleider en een metalen omhulsel of de beschermingsleiding.
Maximale impedantiewaarden en minimale uitschakelstromen bij een spanning van 230 V
SchakeltoestelMagnetische drempel ($I_a$)Minimale foutstroom ($I_{k,\min}$)Maximale lusimpedantie ($Z_{s,\max}$)
Installatieautomaat B103 tot 5 × In50 A4.60 Ω
Installatieautomaat B133 tot 5 × In65 A3.54 Ω
Installatieautomaat B163 tot 5 × In80 A2.88 Ω
Installatieautomaat C105 tot 10 × In100 A2.30 Ω
Installatieautomaat C135 tot 10 × In130 A1.77 Ω
Installatieautomaat C165 tot 10 × In160 A1.44 Ω

Zodra de gemeten impedantie de toelaatbare limiet overschrijdt, daalt de vermoedelijke stroom $I_k$ tot onder de drempelwaarde die vereist is voor onvertraagde uitschakeling. Als een meting een waarde van 1.95 Ω registreert op een contactdoos die is beveiligd door een installatieautomaat C16, bereikt de berekende stroom slechts 118 A, terwijl de elektromagnetische uitschakeling minimaal 160 A vereist. Het toestel zal dan uitsluitend reageren via zijn thermische bimetalen element, waardoor gedurende meerdere seconden een gevaarlijke potentiaal op de metalen omhulsels aanwezig blijft. Bij een niet-conform resultaat zoekt de voorman eerst naar contactfouten: een slecht aangedraaide klemschroef in een aftakdoos, oxidatie op de contacten van een wandcontactdoos of een ondergedimensioneerde aardedoorsnede in een tussenverbinding.

Correctie van kalibers, alternatieve oplossingen en veiligheidsverslag

Wanneer de hoge impedantie het gevolg is van de werkelijke leidinglengte of van onomkeerbare installatiebeperkingen, moet de installateur de beveiliging in het verdeelbord corrigeren. De meest directe ingreep bestaat uit het aanpassen van het nominale kaliber of de uitschakelkarakteristiek van de installatieautomaat. Als het vermogen van de aangesloten apparatuur dit toelaat, verlaagt de vervanging van een installatieautomaat C16 door een model C13 of C10 onmiddellijk de vereiste kortsluitstroom. Evenzo halveert de omwisseling van een C-karakteristiek naar een B-karakteristiek de magnetische drempel: voor een afgaande groep van 16 A daalt de stroom voor onvertraagde uitschakeling van 160 A naar 80 A. De toelaatbare lusimpedantie wordt dan verruimd tot 2.88 Ω, waardoor de installatie conform kan worden gemaakt zonder nieuwe geleiders te trekken.

Als de belasting vereist dat een installatieautomaat met een kaliber van 16 A met C-karakteristiek behouden blijft om de inschakelstromen op te vangen, en het opnieuw trekken van draden met een grotere doorsnede (overgang van 1.5 mm² naar 2.5 mm²) onmogelijk is in de bestaande buizen, biedt de toevoeging van een aardlekschakelaar (DDR) met een maximale aanspreekstroom van 30 mA een conform alternatief. Volgens de voorschriften van de NIBT in het TN-stelsel vormt de aardlekschakelaar een goedgekeurde compenserende maatregel: deze zorgt voor automatische uitschakeling zodra een isolatiefout naar aarde optreedt, wat de bescherming van personen garandeert, ongeacht het aanspreken van het magnetische uitschakelmechanisme.

Alle gecorrigeerde eindmetingen moeten nauwkeurig worden gedocumenteerd in het meetprotocol dat deel uitmaakt van het veiligheidsverslag (RaSi). Dit officiële document vermeldt voor elke afgaande groep het geplaatste beveiligingskaliber, de gekozen karakteristiek, de gemeten impedantie $Z_s$ en de vermoedelijke stroom $I_k$. Deze technische gegevens, verstrekt aan de eigenaar en de netbeheerder, vormen het opleveringsdossier dat vereist is bij de opleveringscontrole of de periodieke controles volgens de OIBT. Tegelijkertijd actualiseert de installateur het eendraadschema dat op de deur van het verdeelbord is aangebracht, om absolute overeenstemming tussen het aanwezige schakelmateriaal en de technische documentatie te waarborgen.

Besluitvorming op de bouwplaats: aanhoudende lus-non-conformiteit en veilige toestand

Op de bouwplaats bepaalt de meting van de foutlus ($Z_s$ of $Z_{L-PE}$) aan het einde van de stroomkring direct de conformiteit van de installatie. Als de gemeten impedantie te hoog is, wordt de door de installatietester berekende vermoedelijke foutstroom ($I_k$) lager dan de magnetische aanspreekwaarde van het beveiligingsorgaan. In een TN-stelsel schrijft de NIBT een maximale uitschakeltijd van 0,4 seconde voor voor eindgroepen tot 63 A die contactdozen of verplaatsbare toestellen voeden. Als de minimale kortsluitstroom de onvertraagde drempel niet bereikt, valt de uitschakeling terug op het thermische bimetaal, dat pas na meerdere seconden reageert. De beschermingsleiding loopt dan gevaarlijk hoog op in temperatuur en de aanraakspanning blijft op de metalen omhulsels aanwezig.

  1. Fysieke verbindingen controlerenParasitaire overgangsweerstanden opsporen. Controleer het aandraaimoment op de klemmen van het verdeelbord, inspecteer de veer- of schroefklemmen in de aftakdozen en meet de continuïteit van de PE-geleider. Een slecht aangedraaide klem vervalst de meting.
  2. Uitschakelkarakteristiek aanpassenEen installatieautomaat met C-karakteristiek vervangen door een B-karakteristiek wanneer de inschakelstromen van de belasting dit toelaten. Voor een kaliber van 16 A daalt de minimaal vereiste magnetische drempel direct van 160 A naar 80 A, waardoor de conformiteit wordt hersteld zonder kabels te vervangen.
  3. Nominaal kaliber verlagenHet beveiligingstoestel vervangen door een kleiner kaliber, bijvoorbeeld door over te gaan van 16 A naar 13 A of 10 A. Deze proportionele verlaging vermindert de benodigde vermoedelijke foutstroom om de door de norm vereiste snelle uitschakeling te garanderen.
  4. Aardlekbeveiliging integrerenEen aardlekschakelaar toevoegen als de leidingdoorsnede in de bestaande buis niet vergroot kan worden. In een TN-stelsel zorgt de DDR voor uitschakeling in een fractie van een seconde bij een isolatiefout, zelfs bij een hoge lusimpedantie.

In geval van een technische blokkade of weigering van de opdrachtgever om de contractuele kalibers aan te passen, moet de afgaande groep vergrendeld en van een hangslot voorzien blijven in het hoofdverdeelbord. De installateur vermeldt de werkelijke waarden en de ontoereikendheidsberekening in zijn initiële meetprotocol. Art. 365 CO verplicht de aannemer om de opdrachtgever onmiddellijk op de hoogte te stellen van elke omstandigheid die de regelmatige uitvoering van het werk in gevaar brengt. Deze schriftelijke kennisgeving ontlast de installateur en blokkeert de afgifte van het veiligheidsverslag zolang de installatie gevaar voor elektrocutie oplevert.

Veelgestelde vragen

Waarom moet de lusimpedantie op het verst verwijderde punt worden gemeten en niet bij het vertrek van het verdeelbord?

De meting bij de verst verwijderde verbruiker omvat de totale weerstand van de fase- en beschermingsgeleiders. Hoe langer de leiding, hoe meer de lus Zs toeneemt en hoe meer de vermoedelijke kortsluitstroom afneemt. Het valideren van de conformiteit op het meest ongunstige punt garandeert wiskundig dat elke stroomopwaarts optredende isolatiefout een grotere stroom zal genereren, waardoor het uitschakelorgaan in een nog kortere tijd zal aanspreken dan de door de NIBT vereiste tijd.

Wat moet er worden gedaan als de gemeten vermoedelijke foutstroom op het randje van de magnetische drempel ligt?

Wanneer de gemeten waarde dicht bij de theoretische drempel ligt, moet de temperatuurcorrectiefactor worden toegepast. Onder invloed van de kortsluiting verhoogt de opwarming van de koperen geleiders hun weerstand met ongeveer 20%. Als de veiligheidsmarge in koude toestand nul is, zal de installatieautomaat bij een werkelijke fout niet binnen de voorgeschreven tijd uitschakelen. Het is dan raadzaam over te schakelen op een B-karakteristiek of het nominale kaliber van de installatieautomaat te verlagen.

Vrijwaart een aardlekschakelaar van 30 mA van de verplichting om de foutlusimpedantie te controleren?

Nee, de meting blijft noodzakelijk, zelfs bij aanwezigheid van een DDR. Hoewel de aardlekschakelaar personen beschermt tegen indirecte aanraking door binnen minder dan 0,4 seconde uit te schakelen, moet de lusimpedantie fase-nul eveneens worden gemeten om het uitschakelvermogen en het afschakelen van volle kortsluitingen door de installatieautomaat te verifiëren. Bovendien valideert de meting de mechanische continuïteit van de PE-geleider en de afwezigheid van een onderbreking van de verbinding tussen het metalen omhulsel en het verdeelbord.

Waarom meet men soms een abnormaal lage lusimpedantie op een oude contactdoos?

Een abnormaal lage impedantie op een oude installatie wijst vaak op ongecontroleerde parallelle aardingspaden. De aardingsgeleider kan in direct contact staan met een metalen waterleiding, betonwapening of een metalen buis. Deze toevallige aarding vervalst de meting door een onderbreking van de primaire PE-geleider te maskeren. Met een spanningsloze continuïteitscontrole van punt tot punt kunnen de werkelijke PE en de parasitaire metalen verbindingen van elkaar worden onderscheiden.

Geciteerde teksten en normen

  • CO art. 365materiaal en bouwterrein: de aannemer is aansprakelijk voor de goede hoedanigheid van het door hem geleverde materiaal; indien het door de opdrachtgever geleverde materiaal of het door hem aangewezen bouwterrein gebrekkig wordt bevonden, of indien een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in gevaar brengt, stelt hij de opdrachtgever daarvan onmiddellijk in kennis, op straffe van aansprakelijkheid voor de gevolgen (lid 3)

In dezelfde rubriek