Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 232Schema's, dimensionering en beveiligingHoofdstuk 3 van 10 van de rubriek

Karakteristiek van installatieautomaat: B, C of D volgens belasting

Bij het ongewenst uitschakelen van een beveiliging bij het inschakelen van een machine moet de installateur een nauwkeurige diagnose stellen. U leert de inschakelpiek van een inductieve verbruiker analyseren, de juiste magnetische karakteristiek selecteren volgens de voorschriften van de NIBT en het blindelings verhogen van de nominale stroomsterkte, wat de uitschakeling bij kortsluiting in gevaar brengt, te vermijden.

Belangrijk om te onthouden

  • De inschakelstroom van een motor bereikt zes tot tien keer de nominale bedrijfsstroom.
  • De B-karakteristiek schakelt bij kortsluiting uit vanaf drie tot vijf keer de toegekende stroom van de installatieautomaat.
  • Overstappen naar een C- of D-karakteristiek vangt de inschakelpiek op zonder de geleiderdoorsnede te wijzigen.
  • Het verhogen van de nominale stroomsterkte in plaats van het wijzigen van de karakteristiek brengt de bescherming van personen en leidingen in gevaar.

Het uitschakelen bij het opstarten begrijpen en uitschakelkarakteristieken bepalen

Op een tertiaire of industriële bouwplaats veroorzaakt het direct inschakelen van een aandrijfmachine vaak het onmiddellijk openen van een thermisch-magnetische installatieautomaat met B-karakteristiek. Dit fenomeen duidt niet op een isolatiefout of een continue thermische overbelasting, maar op het ogenblikkelijk aanspreken van de magnetische uitschakelaar. Bij het onder spanning brengen genereren de stilstaande rotor en de opbouw van de inductieve flux een voorbijgaande inschakelstroom die gedurende enkele tientallen milliseconden piekt tussen 6 en 10 keer de nominale stroom. Een B-karakteristiek, gekalibreerd om te reageren tussen 3 en 5 keer de nominale stroom In, interpreteert deze golf steevast als een volslagen kortsluiting.

Magnetische inschakelstroom
Voorbijgaande stroompiek die door een inductieve of capacitieve verbruiker wordt opgenomen bij het onder spanning brengen, gekenmerkt door een piekamplitude en een tijdconstante vóór stabilisatie op nominaal regime.
Magnetische uitschakeldrempels volgens de productnorm voor installatieautomaten
Type karakteristiekMinimale magnetische drempelMaximale magnetische drempelTypische toepassingen in de utiliteit en woningbouw
B-karakteristiek3 x In5 x InLange leidingen, zuivere eindverdeling, radiatoren zonder inschakelpiek
C-karakteristiek5 x In10 x InAlgemeen gebruik, standaard wandcontactdozen, standaardcompressoren, motoren met geleidelijke aanloop
D-karakteristiek10 x In20 x InMotoren met hoog direct aanloopkoppel, LS/LS-transformatoren, grote ventilatoren

Het thermische gedrag blijft tussen de verschillende karakteristieken strikt identiek: het bimetaal beschermt de leiding tegen langzame overbelasting volgens dezelfde tijdtoleranties. Daarentegen tolereert het magnetische systeem van de C-karakteristiek de piek van een conventionele asynchrone motor zonder uit te schakelen. Voor verbruikers met een zeer hoge aanloopstroom, zoals een werkplaatscirkelzaag of een industriële ontstoffer met grote inertie, verschuift de D-karakteristiek de ogenblikkelijke uitschakeldrempel tot 10 à 20 keer In, waardoor de golf kan passeren zonder ongewenst uitschakelen.

De valkuil van overdimensionering en lusverificaties volgens de NIBT

Wanneer een B13-automaat uitschakelt bij het aansluiten van een motorpompset, is de meest voorkomende praktijkfout het vervangen van het apparaat door een in de bestelwagen beschikbare B20 of B25. Deze handelwijze vormt een ernstige non-conformiteit ten opzichte van de NIBT-regels. Het verhogen van de nominale stroomsterkte In zonder herberekening van de doorsnede verbreekt de thermische coördinatie van de leiding: een kabel van 1,5 mm² of 2,5 mm² wordt blootgesteld aan een permanente overbelasting die toelaatbaar is voor de automaat maar destructief voor de isolatie van de geleider, wat een direct brandgevaar oplevert in scheidingswanden of kabelgoten.

De tweede valkuil betreft de bescherming van personen tegen indirect contact door automatische uitschakeling van de voeding, evenals de uitschakeling binnen de voorgeschreven tijd van de minimale kortsluitstroom aan het einde van de leiding. De overstap naar een hogere karakteristiek vereist een grotere kortsluitstroom Ik om het elektromagnetische mechanisme te activeren. De elektricien moet de fase-PE-lusimpedantie op het verst gelegen punt van de leiding meten met een gekeurde installatietester. Als de lus een te hoge weerstand vertoont als gevolg van een te grote leidinglengte, zal de prospectieve kortsluitstroom de hoge magnetische drempel van een D-karakteristiek niet bereiken.

  1. Het typeplaatje controlerenDe nominale bedrijfsstroom en de aanloopfactor van de motor noteren om de werkelijke inschakelpiek vast te stellen.
  2. De aan de leiding aangepaste stroomwaarde behoudenEen toegekende stroom In handhaven die kleiner is dan of gelijk aan de toelaatbare stroom Iz van de aanwezige geleider volgens de aanlegmethode.
  3. De uitschakelkarakteristiek vervangenHet apparaat vervangen door een installatieautomaat met dezelfde toegekende stroomsterkte, maar met een C- of D-karakteristiek volgens de magnetisatiebehoefte.
  4. De minimale kortsluitstroom metenAan het einde van de leiding controleren of de minimale foutstroom Ik de installatieautomaat uitschakelt binnen de door de NIBT vereiste tijd.

Als uit de berekening of meting blijkt dat de kortsluitstroom aan het uiteinde onvoldoende is om de drempel van een D-karakteristiek ogenblikkelijk aan te spreken, mag de installateur deze oplossing niet doordrukken. De correctie vereist dan hetzij het vergroten van de leidingdoorsnede om de lusweerstand te verlagen, hetzij het tussenschakelen van een elektronische softstarter die de inschakelpiek aftopt, waardoor het gebruik van een C-karakteristiek perfect verenigbaar wordt met de algehele veiligheid van de installatie.

Keuze van de karakteristiek volgens belastingsdynamiek en beperking van de inschakelstroom

Het gedrag van een verbruiker bij het onder spanning brengen bepaalt de keuze van het modulaire beveiligingsorgaan. Wanneer een driefasige of eenfasige asynchrone motor direct start, bereikt de inschakelstroom ogenblikkelijk zes tot acht keer zijn toegekende stroom gedurende een periode tussen enkele tienden van een seconde en meerdere seconden. Een B-karakteristiek, waarvan de magnetische uitschakeling al reageert vanaf 3 tot 5 keer de nominale stroom, beschouwt deze voorbijgaande piek als een volslagen kortsluiting en veroorzaakt het ongewenst openen van de stroombaan. De systematische vervanging door een C-karakteristiek (magnetische drempel van 5 tot 10 keer In) lost het overgrote deel van de opstartproblemen bij bouwplaatscompressoren, verstekzagen of lichte liften op zonder de thermische veiligheid van de kabel in gevaar te brengen.

Voor belastingen met een grote mechanische inertie of een zeer hoge initiële reluctantie — zoals grote scheidingstransformatoren, motoren die onder zware last aanlopen of bepaalde transformatorloze voedingseenheden —, wordt de overstap naar een D-karakteristiek (magnetische drempel tussen 10 en 14 keer In, afhankelijk van de fabrikantenreeksen) onmisbaar. De NIBT schrijft voor deze magnetische drempel zo af te stemmen dat deze strikt afgestemd blijft op het normale aanloopregime zonder een kunstmatige verhoging van de nominale toegekende stroom te vereisen.

Geschiktheid van uitschakelkarakteristieken volgens verbruikers en gebruikelijke magnetische drempels
KarakteristiekBereik van de magnetische drempelAanbevolen typologie van verbruikersBeperking op de leidinglengte
B-karakteristiek3 tot 5 × InZuiver ohmse verwarmingen, radiatoren, eindverdelingsleidingen voor verlichting zonder inductief voorschakelapparaatTolereert de grootste leidinglengtes met behoud van ogenblikkelijke uitschakeling.
C-karakteristiek5 tot 10 × InAlgemene gebouwtoepassingen: kleine motoren, standaard koelgroepen, werkplaatswandcontactdozen, gegroepeerde fluorescentie- of ledverlichtingGemiddelde maximale lengte; referentiestandaard in Zwitserse residentiële en utiliteitsinstallaties.
D-karakteristiek10 tot 14 × InLS/LS-transformatoren, motoren met grote inertie, industriële compressoren met directe aanloop, lasapparatenZeer beperkte kabellengte; vereist een bijzonder lage lusimpedantie.

Naast de intrinsieke keuze van de installatieautomaat moet de elektromonteur de beperking van de inschakelstroom aan de bron overwegen wanneer de leiding een beperkende doorsnede heeft. De integratie van een statische softstarter, een klassieke ster-driehoekschakeling of een voorbijgaande dempingsweerstand vermindert de piek bij het onder spanning brengen tot minder dan drie keer de nominale stroom. Deze technische aanpak voorkomt dat de voorbeveiliging wordt belast met een installatieautomaat met D-karakteristiek, wat het snelle uitschakelvermogen van de hoofdverdeler onnodig zou belasten.

Inspectieprotocollen ter plaatse en de valkuil van thermische declassering

De keuze van de karakteristiek verandert niets aan de eigenschap van het thermische bimetaal: of het nu type B, C of D is, een apparaat van 16 A biedt een identieke beveiliging tegen langzame overbelastingen. De terugkerende valkuil bestaat erin de nominale stroomwaarde van de installatieautomaat te verhogen (bijvoorbeeld een automaat van 25 A plaatsen in plaats van een 16 A om de aanlooppiek op te vangen) in plaats van simpelweg de karakteristiek aan te passen. Deze verkeerde reflex stelt de leiding bloot aan onopgemerkte langdurige opwarming, aangezien de toelaatbare thermische capaciteit van de kabelisolatie (doorgaans 70 °C voor PVC of 90 °C voor XLPE) wordt overschreden voordat de installatieautomaat de pool opent.

Vóór de officiële inbedrijfstelling en de afgifte van het veiligheidsrapport (RSI/SiNa) vereist het metrologische beproevingsprotocol de absolute validatie van de automatische uitschakeling op het verst gelegen punt van de verbruiker. De elektricien meet de fase-PE-foutlusimpedantie met een gekalibreerde installatietester. De gemeten prospectieve kortsluitstroom moet dwingend hoger zijn dan de minimale magnetische uitschakelstroom van de aanwezige installatieautomaat, zijnde minimaal het product van de nominale stroom en de hoge factor van de karakteristiek.

  1. Registratie van verbruikersgegevensOp het typeplaatje van de motor de nominale bedrijfsstroom, de arbeidsfactor en de geschatte verhouding van de aanloopstroom (Ia/In) identificeren.
  2. Gezamenlijke selectie van nominale stroom en karakteristiekDe nominale stroom bepalen op basis van de kabeldoorsnede en de aanlegmethode, en vervolgens de B-, C- of D-karakteristiek kiezen die in staat is de voorbijgaande stroom op te vangen zonder de stroombaan te openen.
  3. Meting van de uiteindelijke lusimpedantieDe installatietester aansluiten op het klemmenbord van de motor en de lusimpedantie meten om te verifiëren dat de prospectieve kortsluitstroom het magnetische deel binnen de door de NIBT voorgeschreven tijd activeert.
  4. Vastlegging in het meetprotocolIn het beproevingsprotocol de waarde in ohm, de berekende foutstroom en de referentie van de gekozen karakteristiek in de verdeelkast noteren.

Besluitvormingsprocedure bij aanhoudende uitschakeling bij het opstarten

Op een bouwplaats in Romandië duidt het ongewenst uitschakelen van een motor direct bij het inschakelen vaak op een wanverhouding tussen het dynamische gedrag van de belasting en het magnetische profiel van de uitschakelinrichting. Wanneer de installatieautomaat ondanks herinschakelen systematisch afslaat, mag de elektromonteur het beveiligingsorgaan in geen geval vervangen door een hogere nominale stroomwaarde. Deze praktijk creëert een direct brandgevaar door ontoelaatbare opwarming van de leidingen of heft de vereiste automatische uitschakeling bij een kortsluiting aan het einde van de leiding op.

  1. Werkelijke grootheden en typeplaatje opnemenDe voedingsspanning, de nominale stroom en de arbeidsfactor op het typeplaatje van de motor controleren. De werkelijke piek bij het inschakelen meten met een stroomtang die is uitgerust met een inschakelstroomregistratiefunctie over een periode van minimaal 100 milliseconden.
  2. Lusimpedantie controleren vóór vervangingDe fase-PE-lusimpedantie ter hoogte van de aansluitkast van de motor meten met een installatietester. Valideren dat de prospectieve kortsluitstroom de ogenblikkelijke uitschakeling van de beoogde installatieautomaat garandeert volgens de voorschriften van de NIBT.
  3. De karakteristiek aanpassen of een softstarter integrerenAls de lusberekening de veiligheid van personen bevestigt, de B-karakteristiek automaat vervangen door een model van dezelfde nominale stroom met C-karakteristiek (magnetische drempel tussen 5 en 10 keer de nominale stroom) of D-karakteristiek (magnetische drempel tussen 10 en 20 keer de nominale stroom). Bij een te hoge lusimpedantie de beveiliging handhaven en een softstarter of frequentieregelaar plaatsen om de piek aan de bron te begrenzen.

Veelgestelde vragen

Waarom schakelt een compressor een B16-installatieautomaat uit terwijl zijn bedrijfsstroom slechts 10 A bedraagt?

Een installatieautomaat met B-karakteristiek reageert magnetisch vanaf 3 tot 5 keer zijn nominale stroom, oftewel tussen 48 en 80 A. Bij directe start onder belasting genereert een asynchrone motor een voorbijgaande inschakelstroom die 6 tot 8 keer zijn nominale stroom bereikt, oftewel 60 tot 80 A gedurende enkele tientallen milliseconden. Deze puls schakelt het magnetische circuit van de automaat ogenblikkelijk uit, zonder dat er sprake is van een continue thermische overbelasting.

Mag men overstappen van een B16- naar een B25-automaat om ongewenst uitschakelen van een machine te voorkomen?

Nee, deze wijziging vormt een grote technische fout. Het verhogen van de nominale stroomwaarde van een op 16 A gedimensioneerde leiding stelt de kabel van 2,5 mm² bloot aan destructieve overbelastingen die de automaat van 25 A niet meer tijdig zal detecteren. De oplossing conform de regels van de NIBT bestaat erin de nominale stroomsterkte van 16 A te behouden en tegelijkertijd een C- of D-karakteristiek toe te passen, of een softstartsysteem te installeren.

Welke beperking legt het plaatsen van een automaat met D-karakteristiek op bij een lange leiding?

De D-karakteristiek vereist een minimale kortsluitstroom gelijk aan 10 tot 20 keer de nominale stroom om ogenblikkelijk op het magnetische deel uit te schakelen. Bij een lange leiding verlaagt de weerstand van de geleiders de prospectieve kortsluitstroom op het gebruikspunt. Als deze waarde lager wordt dan de hoge magnetische drempel, overschrijdt de uitschakeltijd de door de NIBT gestelde limieten, wat een levensgevaarlijk risico op aanraakspanning oplevert.

Welke administratieve controles en metingen moet de elektricien vastleggen na het wijzigen van de karakteristiek van een motorafgaande groep?

De installateur legt de meting van de fase-PE-lusimpedantie bij de verbruiker, de berekende minimale kortsluitstroom en de conformiteit van de automatische uitschakeltijd vast. Hij werkt de coderingen van de verdeelkast en het enkellijnsschema bij. De resultaten worden opgenomen in het voorbereidende meetprotocol voorafgaand aan de ondertekening van het door de OIBT vereiste veiligheidsrapport, waarmee wordt bevestigd dat er geen enkel risico op oververhitting of elektrocutie meer bestaat.

Geciteerde teksten en normen

  • CP art. 229overtreding van de regels van de bouwkunst: hij die bij het leiden of uitvoeren van een bouwwerk of een sloopopdracht opzettelijk de regels der kunst overtreedt en daardoor het leven of de lichamelijke integriteit van personen bewust in gevaar brengt, wordt gestraft met een vrijheidsstraf van ten hoogste vijf jaren of een geldstraf; bij nalatigheid met ten hoogste drie jaren of een geldstraf.

In dezelfde rubriek