Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 232Schema's, dimensionering en beveiligingHoofdstuk 2 van 10 van de rubriek

Geleiderdoorsnede: toelaatbare stroom, spanningsval en leidinglengte

De dimensionering van laagspanningsgeleiders berust op de systematische afweging tussen thermische opwarming en toelaatbare spanningsval. Door de eisen van de NIBT toe te passen, leert u de thermische belasting volgens de installatiemethode te berekenen, kritische lengtes te beoordelen en de meest restrictieve doorsnede te kiezen op uw installatiebouwplaatsen.

Belangrijk om te onthouden

  • De toelaatbare stroom legt een minimale doorsnede op om destructieve opwarming van de isolatie te voorkomen.
  • De maximaal toelaatbare spanningsval bepaalt de vereiste doorsnede over lange afstanden.
  • De gekozen nominale doorsnede op de installatie komt verplicht overeen met de hoogste normatieve waarde.
  • Elke correctiefactor voor temperatuur of bundeling vermindert de belastbaarheid van de geleiders.

De minimale doorsnede bepalen volgens toelaatbare stroom en installatiemethode

Op een laagspanningsinstallatie vloeit de eerste randvoorwaarde rechtstreeks voort uit de nominale belasting van de stroomkring en de overstroombeveiliging. De isolatie van koperen geleiders (pvc of XLPE) mag nooit de maximale continue bedrijfstemperatuur overschrijden, die door de erkende regels van de NIBT is vastgesteld op respectievelijk 70 °C of 90 °C. De bedrijfsstroom van het verbruikstoestel bepaalt de nominale stroom van de overstroombeveiliging, die kleiner dan of gelijk moet zijn aan de toelaatbare stroom van de leiding onder de werkelijke montageomstandigheden.

De thermische capaciteit van een leidingsysteem hangt volledig af van de directe omgeving en het vermogen om de door het joule-effect gegenereerde warmte af te voeren. Aanleg in een buis verzonken in een isolerende wand beperkt de warmteoverdracht drastisch vergeleken met een geperforeerde kabelgoot in een technische kelder. De elektromonteur past de referentietabellen van de NIBT toe om de basis toelaatbare stroom te bepalen, alvorens de noodzakelijke correctiefactoren mee te rekenen.

  • De genormaliseerde installatiemethode: verzonken onder pleisterwerk, in flexibele buis in beton, in kunststof goot of op geperforeerde kabelgoot.
  • De werkelijke omgevingstemperatuur: er geldt een reductiefactor zodra de temperatuur de standaardwaarde van 30 °C overschrijdt.
  • De bundeling van stroomkringen: het naast elkaar plaatsen van meerdere kabels in een bundel of in dezelfde buis vereist een verlaging van de toelaatbare stroom.
  • De aard van de isolatie: gecrosslinkt polyethyleen tolereert een hogere stroomdichtheid dan polyvinylchloride.
Indicatieve voorbeelden van belastbaarheid voor koperen geleiders (thermoplastische isolatie)
GeleiderdoorsnedeIn verzonken buis (A)Opbouw op kabelgoot (A)Typische nominale beveiligingswaarde
1.5 mm²15.519.510 A / 13 A
2.5 mm²21.026.016 A
6.0 mm²37.046.032 A
16.0 mm²68.085.063 A

Afwegen tussen thermische belasting en spanningsval bij lange verbindingen

Zodra een verbruiker zich verder van de onderverdeling bevindt, is het thermische criterium vaak niet meer de bepalende factor. De ohmse weerstand van het koper veroorzaakt een spanningsval die evenredig is met de leidinglengte en de getransporteerde stroom. Om de goede werking van verbruikstoestellen te garanderen en netverliezen te beperken, beveelt de NIBT aan om een maximale grenswaarde voor spanningsval tussen het begin van de installatie en het aansluitpunt niet te overschrijden.

In de praktijk verdeelt het studiebureau of de installateur deze marge bij utiliteits- en woningbouwinstallaties: 1 % tot 1.5 % tussen de huisaansluitkast en de onderverdeling, en vervolgens 2.5 % tot 3 % op de eindgroep. Voor een eenfasige afgaande groep van 230 V belast met 16 A bereikt een leiding van slechts 25 meter in 1.5 mm² al de toelaatbare grens. Om 40 meter te overbruggen zonder overmatig verlies, wordt overdimensionering van de doorsnede naar 2.5 mm², of zelfs 4 mm², verplicht, hoewel de automaat afgezekerd blijft op 16 A.

  1. De minimale thermische doorsnede berekenenDe nominale stroom van het beveiligingstoestel bepalen en de installatiecoëfficiënten toepassen om de theoretische doorsnede te bepalen die nodig is voor de warmtebestendigheid.
  2. De verwachte spanningsval berekenenDe formule voor eenfase of driefasen toepassen, rekening houdend met de exacte tracélengte en de nominale bedrijfsstroom.
  3. Vergelijken en overdimensionerenBeide resultaten naast elkaar leggen. De hoogste genormaliseerde nominale doorsnede is altijd doorslaggevend om gelijktijdig de veiligheid en conformiteit te waarborgen.
  4. De fysieke aansluiting aanpassenIndien de berekening 4 mm² oplegt om een standaard eindcontactdoos van 16 A te voeden, zorg dan voor verloopklemmen of compatibele steekklemmen in de inbouwdoos.

Praktische berekening van de spanningsval en keuze van de doorsnede

In de praktijk wordt de doorsnede van een kabel nooit uitsluitend gekozen op basis van de nominale stroom van de overstroombeveiliging. De basisregel vereist een systematische dubbele controle: de geleider moet zijn warmte kunnen afvoeren zonder aantasting van de isolatie (thermisch criterium gekoppeld aan de installatiemethode) en een voldoende spanningsniveau garanderen op de klemmen van het verbruikstoestel (criterium van spanningsval gekoppeld aan de afstand). Zodra de leiding langer wordt dan enkele tientallen meters, overheerst de eis van de spanningsval vrijwel altijd de thermische eis.

Voor eindgroepen voor verlichting en algemeen gebruik stelt de NIBT strikte grenzen aan de relatieve spanningsval om de juiste werking van toestellen te waarborgen en overmatige leidingverliezen te vermijden. Men streeft over het algemeen naar een val van ten hoogste 3 % voor verlichting en 4 % tot 5 % voor overige toepassingen, gerekend vanaf de hoofdoverstroombeveiligingen tot aan de gebruikspunten.

Indicatieve maximale lengtes (koper) bij cos phi = 1 om te voldoen aan 3 % spanningsval
Spanning / SysteemNominale beveiligingBerekende doorsnedeMaximaal toelaatbare lengte
230 V eenfasig10 A1.5 mm²25 m
230 V eenfasig16 A2.5 mm²29 m
400 V driefasig16 A2.5 mm²58 m
400 V driefasig25 A4.0 mm²62 m
400 V driefasig40 A10.0 mm²96 m

Als uit de berekening van de spanningsval een verlies blijkt dat groter is dan de door de NIBT gestelde limiet voor de werkelijk langs het tracé gemeten lengte (rekening houdend met verticale stijgleidingen en doorvoeren in technische schachten), moet de elektromonteur de eerstvolgende grotere doorsnede uit de genormaliseerde reeks kiezen, zelfs als de toelaatbare stroom op basis van de installatiemethode ruimschoots volstond met de oorspronkelijke doorsnede.

Gevolgen van vergroting van de doorsnede voor schakelmateriaal en bouwplaats

De vergroting van de doorsnede vanwege de leidinglengte wijzigt ook de impedantie van de foutlus fase-beschermingsleiding (L-PE). Deze parameter beïnvloedt de totale impedantie gunstig, maar verplicht de voorman om de conformiteit van de automatische uitschakeltijd opnieuw te berekenen volgens de NIBT, door te controleren of de te verwachten kortsluitstroom op het verste punt het magnetische uitschakelmechanisme van de automaat binnen de gestelde tijd aanspreekt.

  1. Nauwkeurige meting van het tracéHet werkelijke traject van de KRFWG-, KRFMX-buizen of kabelgoten opmeten met inbegrip van trekreserves, vloerafdalingen en minimale buigstralen.
  2. Voorafgaande thermische controleDe meest ongunstige installatiemethode over het gehele tracé identificeren (bijvoorbeeld een doorvoer door minerale wol of een gebundelde leiding onder de dekvloer) om de toelaatbare stroom Iz te bepalen.
  3. Berekening van de spanningsval Delta UDe genormeerde formule in eenfase of driefasen toepassen met de werkelijke bedrijfsstroom of de nominale stroom In van de automaat.
  4. Keuze en mechanische controleDe grootste verkregen doorsnede aanhouden op basis van thermische belasting of lengte. De buitendiameter van de kabel controleren voor het dimensioneren van de buizen en de compatibiliteit van de aansluitklemmen.

Tijdens de eindcontroles en het opstellen van het meetprotocol voor het veiligheidsverslag (RSB) zoals voorgeschreven door de OIBT, bevestigt de daadwerkelijke meting van de lusimpedantie de geldigheid van de gekozen dimensionering voor lange afgaande groepen.

Niet-conformiteit van spanningsval: herstel en besluitvorming op de bouwplaats

Op bouwplaatsen van sterkstroominstallaties openbaart een dimensioneringsfout zich vaak pas laat, tijdens de eindcontrole vóór het opstellen van het veiligheidsverslag. Een werkelijk tracé dat langer is dan op tekening, niet voorziene ophoping in de kabelgoot die thermische declassering vereist, of een gemeten spanningsval buiten de toleranties gelden als ernstige gebreken volgens de NIBT.

Wanneer de berekening of de meting een overmatige spanningsval op een eindgroep of een voedingskabel aantoont, moet de elektromonteur zorgvuldig handelen. Als de leiding is gelegd maar nog niet aangesloten, is vervanging van de kabel door een direct hogere doorsnede de technisch zuiverste oplossing om de duurzaamheid van het werk te waarborgen zonder de stroomopwaartse selectiviteit te verstoren.

De aannemer die een afwijking in het tracé of onjuiste uitgangsgegevens van de bouwleiding constateert, beroept zich op de verplichtingen van art. 365 CO. Volgens art. 365 CO stelt de aannemer de opdrachtgever op de hoogte indien een omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in gevaar brengt. Deze schriftelijke kennisgeving legt de gevolgen voor de geleiderdoorsneden en de uitvoeringstermijnen formeel vast.

  1. Vaststelling en herberekeningDe exacte gelegde lengte opnemen en de lusimpedantie meten. De gecumuleerde spanningsval herberekenen vanaf het aansluitpunt tot aan het eindverbruikstoestel volgens de NIBT.
  2. Formele kennisgevingDe bouwleiding schriftelijk waarschuwen als de afwijking voortkomt uit een tracéwijziging die tijdens de bouwplaats is opgelegd.
  3. Technische afwegingDe haalbaarheid beoordelen van het opnieuw trekken van een dikkere kabel versus de mogelijkheid om de nominale stroom van de voorbeveiliging te verlagen, mits de werkelijke belasting dit toelaat.
  4. Aanpassing van de aansluitingenBij vergroting van de doorsnede overgangsklemmen plaatsen indien de klemkooien van het eindschakelmateriaal de ader van de nieuwe geleider niet kunnen opnemen.

Veelgestelde vragen

Wat te doen als een voor spanningsval overgedimensioneerde geleider niet in de klemmen van de installatieautomaat past?

Het is verboden om aders van de geleider af te knippen om deze in de klemkooi van een apparaat te forceren. Deze praktijk verslechtert de thermische belastbaarheid bij het aandraaien en veroorzaakt een hotspot. De elektricien moet etage-doorvoerklemmen of een overgangsrailsysteem in de verdeelkast plaatsen, waarmee de doorsnede over enkele tientallen centimeters naar de automaat kan worden gereduceerd, conform de installatievoorschriften van de NIBT.

Hoe te kiezen tussen het vergroten van de doorsnede en het verlagen van de voorbeveiligingsstroom bij een te lange leiding?

De beslissing hangt uitsluitend af van de bedrijfsvoering van het verbruikstoestel. Als de kabel een bekende vaste belasting voedt waarvan de nominale stroom aanzienlijk lager blijft dan de waarde van de voorziene automaat, kan door verlaging van de beveiligingswaarde worden voldaan aan de toelaatbare spanningsval zonder de leiding te vervangen. Vereist de installatie het volledige oorspronkelijk voorziene vermogen, dan blijft vervanging van de kabel door een grotere doorsnede de enige oplossing conform de NIBT.

Welke tolerantie voor spanningsval geldt tussen de hoofdoverstroombeveiliging en een wandcontactdoos?

Volgens de regels van de NIBT mag de totale toelaatbare spanningsval tussen het begin van de laagspanningsinstallatie en het eindgebruik de werking van de verbruikstoestellen niet verstoren. De gebruikelijke maximaal toelaatbare waarde is 4 % voor eindgroepen voor verlichting en contactdozen, rekening houdend met de stroomopwaartse verdeling tussen het hoofdschakelbord en de onderverdeling. Elke bij metingen geconstateerde overschrijding vereist onmiddellijk herstel.

Heeft het bundelen van geleiders in een flexibele buis invloed op de spanningsval?

Het bundelen van meerdere stroomkringen in dezelfde buis beïnvloedt voornamelijk de thermische opwarming en verlaagt de toelaatbare stroom via de correctiefactoren. Deze opwarming verhoogt de lengteweerstand van het koper in bedrijf, wat indirect de werkelijke spanningsval vergroot. De installateur moet daarom eerst de thermische geschiktheid volgens de installatiemethode controleren en vervolgens het ohmse verlies berekenen met de weerstandswaarde van de geleider in stationaire toestand.

Geciteerde teksten en normen

  • CO art. 365materiaal en bouwterrein: de aannemer is aansprakelijk voor de goede hoedanigheid van het door hem geleverde materiaal; indien het door de opdrachtgever geleverde materiaal of het door hem aangewezen bouwterrein gebrekkig blijkt te zijn, of indien een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in gevaar brengt, stelt hij de opdrachtgever daarvan onmiddellijk op de hoogte, op straffe van aansprakelijkheid voor de gevolgen (lid 3).

In dezelfde rubriek