Belangrijk om te onthouden
- De druktest wordt altijd uitgevoerd op volledig zichtbare leidingen vóór het storten van de dekvloer.
- De SSIGE-richtlijnen schrijven nauwkeurige fasen voor thermische vereffening voor, afgestemd op metalen of meerlagenbuizen.
- Tijdens de uiteindelijke controlefase wordt op de manometer geen enkele drukdaling getolereerd.
- Het tegensprekelijk ondertekende proces-verbaal bewijst de conformiteit van de installatie ten opzichte van de bouwleiding.
De methodische uitvoering van de hydraulische druktest volgens richtlijn SSIGE W3
De dichtheidstest certificeert de mechanische sterkte van de verbindingen en de volledige afwezigheid van lekkage op het drinkwaternet. Volgens richtlijn SSIGE W3 gebeurt deze handeling met gefilterd drinkwater of met olievrije perslucht wanneer hygiënische eisen langdurige stagnatie vóór inbedrijfstelling verbieden. Op gangbare bouwplaatsen in de utiliteits- en woningbouw blijft de hydraulische test het referentieprotocol. Dit vereist het afdichten van alle tappunten met van schroefdraad voorziene metalen doppen met nieuwe platte dichtingen; het gebruik van dienstkranen of tijdelijke kunststof beschermdoppen is onder testdruk verboden. Drukregelaars, veiligheidsventielen en terugstroombeveiligers moeten worden geïsoleerd of vervangen door pasbuizen.
- Vullen en volledige ontluchtingVul de installatie vanaf het laagste punt naar het hoogste punt. Open achtereenvolgens elke ontluchter en eindkraan tot een continue straal zonder gasbelletjes wordt verkregen. De aanwezigheid van achtergebleven luchtzakken brengt de stabiliteit op de manometer in gevaar en vervalst de proef.
- Ontspanningsfase en thermische vereffeningBreng het netwerk op voordruk met de testpomp. Bij meerlagenbuizen of vernet polyethyleen ondergaat het materiaal onder spanning een visco-elastische uitzetting. Neem een rustperiode van minimaal 30 minuten in acht om de mechanische vervorming van het polymeer te stabiliseren en de temperatuur tussen het ingespoten water en de omgeving in evenwicht te brengen.
- Opvoeren tot de testdrukPomp tot de door richtlijn SSIGE W3 voorgeschreven druk is bereikt, zijnde ten minste 1,5 maal de toelaatbare maximale werkdruk, met een gebruikelijke ondergrens van 10 bar voor binneninstallaties. Corrigeer de druk als kruip van de kunststoffen tijdens de eerste tien minuten tot een daling heeft geleid.
- HoofdcontrolefaseHoud de testdruk aan gedurende de reglementaire observatietijd, vastgesteld op 120 minuten voor installaties met kunststof leidingen, of 30 minuten voor starre metalen netwerken geassembleerd door persverbindingen.
Het tegensprekelijk proces-verbaal vóór het sluiten van de constructiedelen
De dichtheidstest heeft slechts bewijskracht als deze wordt uitgevoerd voordat leidingen aan het zicht worden onttrokken. Er mag geen dekvloer worden gestort, geen beton worden aangebracht en geen lichte scheidingswand worden bekleed vóór de formele goedkeuring van de proef. De sanitairinstallateur moet elke koppeling, aftakking, persmof en mofverbinding visueel inspecteren terwijl het netwerk onder maximale druk staat. Een geslaagde controle garandeert de integriteit van het werk op het exacte moment dat de afbouw start.
| Rubriek | Vereiste technische gegevens | Doel van de controle |
|---|---|---|
| Identificatie van het leidingvak | Niveaus, ruimtes, standleidingen, type buizen en koppelingen | Nauwkeurig afbakenen van de beproefde leidingen |
| Testparameters | Toegepaste druk (bar), duur (min), gebruikt medium | Aantonen van de naleving van de SSIGE-richtlijnen |
| Omgevingscondities | Watertemperatuur, omgevingstemperatuur van de lucht | Verklaren van de afwezigheid van thermische afwijkingen op de manometer |
| Meetapparatuur | Serienummer manometer, nauwkeurigheidsklasse, kalibratiedatum | Borgen van de metrologische betrouwbaarheid van de metingen |
| Resultaat en paraaf | Begin- en einddruk, visuele bevindingen, handtekeningen | Vastleggen van de afwezigheid van lekken en afronden van de controle |
Volgens art. 367 CO keurt de opdrachtgever de toestand van het bouwwerk zodra hij kan na de oplevering en meldt hij gebreken aan de aannemer. Het testrapport, opgesteld op het officiële SSIGE-formulier of op een gelijkwaardig bedrijfsdocument, moet worden geparafeerd door de sanitair-voorman en ter plaatse worden medeondertekend door de bouwleiding of de vertegenwoordiger van de opdrachtgever. Deze gezamenlijke handelwijze legt de toestand van de leidingen op een vaste datum vast. Overeenkomstig de beginselen van art. 370 CO ontslaat de aanvaarding van het werk de aannemer van aansprakelijkheid voor gebreken die bij regelmatig onderzoek herkenbaar waren. Als een andere afbouwaannemer later een weggewerkte leiding doorboort bij het bevestigen van een profiel of een doorboring in de dekvloer, weerlegt dit ondertekende document het vermoeden van schuld bij de installateur.
Testparameters volgens materialen en drukstabilisatie
Het welslagen van een dichtheidstest bestaat niet louter uit het onder druk zetten van een leidingvak om te constateren dat er geen zichtbare lekkage is. Volgens de richtlijnen van de Schweizerische Verein des Gas- und Wasserfaches vereist de testprocedure een gekalibreerde druk, een volledige ontluchting van de leiding en een strikte wachttijd voor thermisch evenwicht. Binneninstallaties combineren tegenwoordig starre metalen buizen van roestvrij staal of koper met flexibele kunststof leidingen zoals vernet polyethyleen of meerlagenbuis. Deze buisfamilies reageren onder mechanische belasting diametraal tegenovergesteld.
Bij kunststof leidingen veroorzaakt de drukopbouw een fysisch fenomeen van tijdelijke verlenging en radiale uitzetting. Als de controleur de testdruk toepast zonder voorafgaande stabilisatiefase, registreert de manometer een constante drukdaling die lijkt op een microlekkage aan een pers- of insteekkoppeling. De SSIGE-richtlijnen voorzien voor deze netwerken daarom in een voorbelastingsfase om de mechanische kruip van het materiaal op te vangen, gevolgd door een snelle drukontlasting en vervolgens de eigenlijke hoofdbeproevingsfase.
| Leidingmateriaal | Testdruk | Stabilisatieduur | Duur van de controle | Toelaatbare drukdaling |
|---|---|---|---|---|
| Star metaal (roestvrij staal, koper) | 1.5 maal de werkdruk (min. 11 bar) | 15 minuten (temperatuurvereffening) | 30 minuten | 0 bar (geen meetbare variatie afgezien van thermische drift) |
| Kunststof en meerlagenbuis (voorbeproeving) | 1.5 maal de werkdruk (min. 11 bar) | 30 minuten onder druk met bijstellen | 30 minuten | Geleidelijke daling toegestaan tijdens elastische uitzetting |
| Kunststof en meerlagenbuis (hoofdbeproeving) | Restdruk na gedeeltelijke drukontlasting | Gecontroleerde ontspanning van de leiding | 120 minuten | 0 bar (de druk moet strikt constant blijven) |
| Voorbeproeving met droge lucht of inert gas | 150 mbar (lagediktheidstest) | 15 minuten | 120 minuten (voor volumes tot 100 liter) | 0 bar (visuele controle van verbindingen met schuimmiddel) |
De hydrostatische beproeving vereist het volledig vullen van de leidingen met gefilterd drinkwater, zorgvuldig ontlucht op het hoogste punt van elke standleiding. De aanwezigheid van een achtergebleven luchtzak vervalst de meting volledig: doordat de lucht samengeperst wordt onder de druk van de handmatige of elektrische testpomp, dempt deze volumeveranderingen en maskeert deze zweten op defecte persverbindingen. Bovendien bouwt een breuk van een koppeling onder luchtdruk energie op en worden de koppeling of leiding met kracht weggeslingerd, wat een groot gevaar oplevert voor het aanwezige personeel.
Kwalificatie van het gebrek, tegensprekelijk proces-verbaal en tegenwerpelijkheid
De drukdaling die tijdens de hoofdbeproeving wordt geconstateerd, is een absolute technische vaststelling: er wordt tijdens de eindinspectiefase geen enkele tolerantie voor drukverlies toegekend. Zodra de thermische vereffening tussen het suppletiewater en de omgevingslucht van het gebouw is bereikt, moet de curve van de met glycerine gevulde precisie-ijkmanometer een perfect horizontale lijn zijn. Een daling van 0.1 bar binnen enkele minuten duidt direct op een dichtheidsgebrek dat moet worden opgespoord vóór enige verdere actie.
De test moet absoluut worden uitgevoerd voordat de leidingen ontoegankelijk worden gemaakt door het storten van zwevende dekvloeren, het inwerken in leidingsleuven in het metselwerk of het sluiten van leidingschachten met gipsplaten. Tappunten, kwetsbare sanitaire toestellen, boilers en op 6 bar afgestelde veiligheidsventielen moeten worden afgekoppeld en geïsoleerd met behulp van dichte metalen testdoppen; anders raken regelorganen beschadigd of wordt de test verstoord doordat een veiligheidsventiel aanspreekt.
- Isolatie en ontluchting van het netwerkIsoleer de hoofdtoevoer, sluit de verdiepingsafsluiters, dicht sanitaire wachtpunten af met van schroefdraad voorziene testdoppen met nieuwe dichtingen en ontlucht alle lucht op het hoogste punt.
- Onder druk brengen en stabiliserenVoer de voorgeschreven druk op met behulp van de testpomp voorzien van een fijn afleesbare manometer (klasse 1.0 of 1.6), en wacht op de thermische homogenisatie tussen het ingebrachte water en de ruwbouwruimte.
- Visuele inspectie van het leidingnetInspecteer visueel alle mofverbindingen, persingen, schroefkoppelingen, verdelers en akoestische beugels terwijl het geheel onder testdruk wordt gehouden.
- Vaststelling en tegensprekelijke ondertekeningLees de manometerwaarde af na afloop van de reglementaire tijd samen met de bouwleiding, vul het officiële formulier in en plaats ter plekke de handtekeningen van beide partijen.
Het proces-verbaal van de dichtheidstest, tegensprekelijk ondertekend door de sanitairinstallateur en de vertegenwoordiger van de bouwleiding, vormt het enige bewijsstuk dat de conformiteit van het werk aantoont op het moment dat het aan het zicht wordt onttrokken. Dit document vermeldt uitdrukkelijk de datum, het exacte begin- en eindtijdstip, het gebruikte medium, de toegepaste druk, de vastgestelde omgevingstemperatuur en de exacte identificatie van de gecontroleerde appartementen, standleidingen of technische ruimtes. Zonder deze formele goedkeuring leidt elke waterschade tijdens de afbouw tot aansprakelijkheid van de sanitairinstallateur, omdat hij niet kan bewijzen dat zijn leidingwerk deugdelijk en intrinsiek dicht was op het moment dat de vloerenlegger of stukadoor de werkplek betrad.
Beheer van non-conformiteiten, herhaling van de test en tegenwerpelijkheid van de vaststelling
Wanneer de manometer een grotere drukdaling registreert dan de door de SSIGE-richtlijnen toegestane waarde, wordt de installatie niet-conform verklaard. Er mag geen enkel onderdeel worden afgedekt, weggewerkt of ingestort. De voorman sanitair moet de werkzaamheden van stukadoors of dekvloerleggers in de betreffende zone direct stilleggen om directe toegang tot de netwerken te behouden.
- Methodische isolatie van sectiesOm de afwijking te lokaliseren zonder de druk van het gehele netwerk af te halen, isoleert de monteur de standleidingen en verdiepingsverdelingen met behulp van afsluiters of tijdelijke testdoppen. Deze compartimentering beperkt het zoekgebied tot een afgebakend leidingvak.
- Visuele controle van de verbindingen en ontluchtingDe installateur inspecteert elke mof, schroefdraad en persing. Verbindingen die per abuis niet zijn geperst, vormen de meest voorkomende oorzaak van duidelijke lekkage. Hij controleert tevens de volledige afwezigheid van achtergebleven luchtzakken op de hoge punten, waarvan de samendrukbaarheid de manometeraflezing vervalst.
- Vervanging van defecte onderdelenElk lekkend onderdeel of vervormde koppeling moet worden verwijderd en vervangen volgens de voorschriften van de fabrikant. Geen enkele provisorische dichting, overmatig aandraaien op conische schroefdraad of geknoei met een pershuls wordt getolereerd op het drinkwaternetwerk.
- Volledige herhaling van de testcyclusNadat de reparatie is uitgevoerd, wordt de dichtheidstest niet hervat vanaf het punt waar deze is gestopt: het volledige protocol wordt vanaf het begin opnieuw doorlopen, inclusief de thermische stabilisatiefase en de voorgeschreven drukfase.
Het uiteindelijke proces-verbaal legt de conforme resultaten vast die na herstel zijn behaald. Het wordt tegensprekelijk ingevuld op het formulier van richtlijn SSIGE W3 en bevat de handtekening van de verantwoordelijke voor het sanitair en die van de bouwleiding. Volgens de norm SIA 118 vormt dit ondertekende document het enige bewijsstuk om toestemming te geven voor het storten van de dekvloer en het sluiten van leidingschachten, en het ontslaat de installateur formeel van aansprakelijkheid voor schade van vóór het plaatsen van de beplatingen.
Veelgestelde vragen
Waarom is het verboden de dekvloer te storten vóór ondertekening van het testrapport?
De gezamenlijke ondertekening van het proces-verbaal bevestigt de perfecte dichtheid van het zichtbare leidingwerk. Als de dekvloer vóór de test of vóór ondertekening wordt gestort, wordt elk later vochtspoor toegerekend aan de sanitairinstallateur. Deze laatste zou dan op eigen kosten de vloer moeten slopen en volledig moeten herstellen, omdat hij niet tegensprekelijk de conformiteit van zijn netwerk heeft aangetoond vóórdat het in de constructie werd weggewerkt.
Hoe onderscheidt men een werkelijk lek van een temperatuurgerelateerde drukdaling?
Koud water dat in een verwarmd gebouw wordt binnengebracht, warmt op en stijgt in druk, terwijl lauw water dat in de winter wordt aangevoerd afkoelt en druk verliest zonder dat er sprake is van een lek. Om dit fysische fenomeen te isoleren, moet voldoende rusttijd in acht worden genomen om thermisch evenwicht met de omgeving te bereiken. Als de manometer na deze stabilisatiefase regelmatig blijft dalen, is het waterverlies reëel.
Wat te doen als de bouwleiding weigert het proces-verbaal te ondertekenen na een geslaagde test?
De installateur noteert onmiddellijk de afgelezen waarden, het exacte tijdstip en de weigering van handtekening in het bouwplaatsdagboek. Hij zendt het rapport onverwijld schriftelijk en met formele aanzegging toe, waarbij hij de bouwleiding uitnodigt om binnen 24 uur een hertest bij te wonen. Na afloop van deze termijn en bij gebrek aan gemotiveerd bezwaar wordt het bewijs van conformiteit geacht te zijn geleverd, wat elke claim wegens een aanvankelijk dichtheidsgebrek blokkeert.
Mag de dichtheidstest met perslucht in plaats van drinkwater worden uitgevoerd?
Richtlijn SSIGE W3 staat beproeving met olievrije perslucht of inert gas toe om hygiënische redenen, met name in de winter om bevriezing te voorkomen of bij langdurige bouwplaatsen om bacteriegroei in stilstaand water te beletten. De testdrukken en -tijden wijken af van de hydraulische test. Een zeer nauwkeurige manometer die geschikt is voor gassen is dan verplicht om het kleinste lek te detecteren.
Geciteerde teksten en normen
- directive SSIGE W3Richtlijnen voor drinkwaterinstallaties, beproevings- en inbedrijfstellingsprincipes
- norme SIA 118Algemene voorwaarden voor de uitvoering van bouwwerken, keuring en oplevering van bouwwerken
