Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 250Afvoeren: valleiding, primaire ventilatie en geluiddempingHoofdstuk 6 van 10 van de rubriek

Afvoeren onder het rioolniveau: opvoerinstallatie, terugslagklep en opstuwing

Dit hoofdstuk behandelt de bescherming van ondergrondse ruimten tegen terugstuw uit het openbare riool volgens de norm SN EN 12056. U leert het terugstouwniveau bepalen, kiezen tussen een passieve terugslagklep en een actieve opvoerinstallatie, en een terugstuwlus met hoogwateralarm plaatsen om kelders te beveiligen.

Belangrijk om te onthouden

  • Elk sanitair toestel onder het terugstouwniveau vereist een mechanische beveiliging of een gemotoriseerde opvoerinstallatie.
  • Het terugstouwniveau komt overeen met de bovenkant van de rijbaan of van de gemeentelijke trottoirband.
  • De terugslagklep vereist een continu afschot, directe toegang en een strikt halfjaarlijks onderhoud.
  • De persleiding moet verplicht een lus vormen die boven het hoogste terugstouwniveau uitkomt.

Het terugstouwniveau bepalen en een conforme terugslagklep plaatsen

Bij zware onweersbuien of verstoppingen van het openbare afvoernet raakt het gemeentelijke hoofdriool onder hydrostatische druk overbelast. Zonder waterdichte scheiding stroomt het afval- en hemelwater volgens het fysische principe van de communicerende vaten terug het gebouw in. Sanitaire toestellen in de kelder, zoals vloerafloopjes, douches, wastafels of toiletpotten, vormen de eerste overlooppunten wanneer hun opstellingshoogte onder de door de gemeentelijke technische diensten vastgestelde kritieke hoogte ligt.

Terugstouwniveau
Volgens de norm SN EN 12056 het maximale hoogteniveau dat het water in een overbelast openbaar afvoernet kan bereiken. In Franstalig Zwitserland komt dit over het algemeen overeen met de bovenkant van de rijbaan of de bovenkant van de trottoirband ter hoogte van de aansluiting.

Het plaatsen van een passieve terugslagklep is een zuiver mechanische oplossing om terugstuw onder vrij verval te blokkeren. De norm SN EN 12056 beperkt het gebruik ervan echter strikt: het afschot naar het hoofdriool moet natuurlijk zijn, de aangesloten ruimten moeten van secundair belang zijn zonder noemenswaardige materiële waarde, en de gebruikers moeten tijdens de duur van de terugstuw kunnen afzien van het gebruik van de toestellen. Voor zwart water met fecaliën moet het systeem een gemotoriseerde klep met automatische sluiting bevatten, gecombineerd met een handmatige noodbediening.

  • Halfjaarlijkse controle van de reinheid van de inspectieput en verwijdering van vet- of zandafzettingen.
  • Controle van de vrije beweging van de beweegbare klep en de werking van de handmatige vergrendelingshendel.
  • Reiniging en smering van de elastomeer omtrekafdichting met een neutraal siliconenvet.
  • Tegendruk-dichtheidstest door gecontroleerd vullen van het klephuis.

De loodgieter moet elke onderhoudsinterventie documenteren in het onderhoudsboekje van de installatie. Als de aangeleverde plannen voorzien in een directe gravitaire aansluiting van toestellen in de kelder zonder beveiliging, meldt de aannemer deze afwijking. Conform art. 365 al. 3 CO stelt de aannemer de opdrachtgever op de hoogte indien een omstandigheid de regelmatige uitvoering van het werk in gevaar brengt.

De opvoerinstallatie, de terugstuwlus en de niveaubeveiliging installeren

Zodra de kelder woonruimten of commerciële activiteiten herbergt, of wanneer gravitaire afvoer niet permanent kan worden gegarandeerd, wordt de installatie van een gemotoriseerde opvoerinstallatie verplicht volgens de norm SN EN 12056. Dit actieve systeem verzamelt het afvalwater in een gas- en reukdicht reservoir en perst het vervolgens onder druk naar het gemeenteriool via een dompelpompgroep voorzien van versnijdende waaiers of met een vrije vortex-doorgang.

  1. Verankering van het opvoerreservoirPlaats het reservoir op de werkvloer van de technische ruimte. Breng een mechanische verankering aan die bestand is tegen de opwaartse druk (archimedeskracht) bij stijging van het grondwater.
  2. Maken van de terugstuwlusMonteer de persleiding verticaal tot minimaal 300 mm boven het terugstouwniveau. Vorm een omgekeerde sifon met twee bochten van 90 graden voordat de leiding weer omlaag loopt naar het gravitaire hoofdriool.
  3. Montage van de afsluit- en terugslagelementenInstalleer op de stijve persleiding, van onder naar boven: een demontabele trillingsdempende koppeling, een kogelterugslagklep speciaal voor afvalwater en een afsluiter met volle doorlaat.
  4. Aansluiting van de ontluchting van het reservoirPlaats een onafhankelijke primaire ontluchtingsleiding tot boven het dak om luchtverversing te garanderen en hydraulische drukvariaties te vereffenen.
Selectiecriteria tussen terugslagklep en opvoerinstallatie
BedrijfsparameterMechanische terugslagklepGemotoriseerde opvoerinstallatie
Aard van het afvalwaterGrijs water zonder fecaliën (behalve specifieke gemotoriseerde modellen)Zwart water met fecaliën en grijs water zonder beperking toegestaan
BedrijfscontinuïteitVolledige onderbreking van de afvoer zodra het openbare riool overbelast raaktGegarandeerde continue afvoer, zelfs bij overstromingen buiten
Vereist afschotPermanent afschot noodzakelijk naar het openbare rioolOnafhankelijk van het afschot, opvoering over meerdere meters mogelijk
TerugstuwbeveiligingGewaarborgd door de dichte sluiting van een mechanische klepAbsoluut gegarandeerd door de kruin van de terugstuwlus

Het veiligheidsbeheer berust op een betrouwbare detectie van het waterpeil in het reservoir. Naast de vlotterschakelaars die het in- en uitschakelen van de pompen regelen, moet de besturingskast verplicht een volledig autonoom hoogwateralarm bevatten. Deze piëzometrische sensor of specifieke vlotter activeert een akoestisch signaal van 80 decibel en een optisch knipperlicht zodra het maximale grenspeil wordt overschreden.

Definitie van het terugstouwniveau en overbrugging via de terugstuwlus

Bij een zwaar onweer of een tijdelijke overbelasting van het openbare gemengde riool stijgt de waterlijn in de straatriolen tot aan het straatoppervlak. In elk gebouw waar de kelder afvoerpunten heeft die onder deze referentiehoogte liggen, duwt de hydrostatische druk het afvalwater of gemengde water in de particuliere aansluitleidingen. Als de afvoeren onder vrij verval zijn aangesloten zonder geschikte kering, stouwt het water uit het openbare netwerk via vloerafvoeren, uitstortgootstenen of toiletpotten terug in de ondergrondse ruimten, met aanzienlijke schade tot gevolg.

Terugstouwniveau van het hoofdriool
Maximale hoogte die het afvalwater in het openbare riool kan bereiken bij hoogwater of uitzonderlijke onweersbuien. Volgens de Zwitserse regels en de norm SN EN 12056 komt dit standaard overeen met de bovenzijde van de rijbaan of het trottoir ter hoogte van de aansluiting, tenzij het gemeentelijke rioleringsreglement een andere referentiehoogte vaststelt.

Voor ondergrondse ruimten met afvoeren onder deze kritieke hoogte schrijft de norm SN EN 12056 actieve afvoer via een opvoerinstallatie voor zodra de toestellen tijdens hoogwater operationeel moeten blijven of woonruimten bedienen. De persleiding onder druk mag nooit rechtstreeks worden aangesloten op een gravitair riool zonder fysiek boven de overstromingslijn uit te komen: deze stijgt verticaal tot boven het straatniveau om een terugstuwlus te vormen, en daalt vervolgens af om aan te sluiten op het hoofdriool van het gebouw.

Plaatsing in ondergrondse put, onderhoud van componenten en niveau-alarm

In een ondergrondse ruimte of technische stookruimte vereist de installatie van een opvoertank of een opvoerinstallatie onder de vloerplaat een gas- en geurdichte scheiding. De toevoerleidingen onder vrij verval, de persleidingen en de secundaire ontluchting naar het dak moeten worden gemonteerd met verbindingen die bestand zijn tegen fecaliën en vetten. De persleiding bevat direct na de persflens van de pomp een kogelterugslagklep of een gedempte terugslagklep, gevolgd door een afsluiter met volle doorlaat om de pomp tijdens onderhoudswerkzaamheden te isoleren.

Selectiecriteria en montage-eisen volgens het type beveiliging onder het terugstouwniveau
VoorzieningToegestaan toepassingsgebiedHydraulische eisPeriodiek onderhoudsprotocol
Opvoerinstallatie met terugstuwlusAlle toestellen onder het terugstouwniveau (zwart water en grijs water)Minimale vrije doorlaat volgens korrelgrootte van de pomp (vaak 40 tot 50 mm)Halfjaarlijkse inspectie: reinigen van de tank, controle van de vlotters en kleptest
Automatische terugslagklep met motorsluitingSecundaire ruimten zonder permanente verblijfsfunctie, technische lokalenConstant minimaal afschot van 1,5 % tot 2 % voor opwaartse zelfreinigingDriemaandelijkse controle: reinigen van de zittingen, handmatige controle van de vergrendeling
Eenvoudige mechanische terugslagklepHemel- of drainagewater onder straatniveau (strikt verboden voor zwart water)Uitsluitend gravitaire afvoer, drukverlies mee te nemen in de berekeningJaarlijkse demontage van het deksel, ontkalken van de klep en vervangen van de afdichting

Het onderhoud van een terugslagklep in een put of op een persleiding is van doorslaggevend belang. Vaste stoffen, vochtige doekjes en vet hechten zich vaak aan de klepzitting of rond de draaias. De loodgieter moet het inspectieluik kunnen openen zonder het volledige stroomafwaartse netwerk af te tappen, wat vereist dat de afsluiter stroomafwaarts van de klep eerst wordt gesloten. Na demontage van het deksel wordt de zitting met schoon water en een niet-metalen borstel gereinigd, wordt de klep met de hand bewogen om de vrije slag te controleren en wordt de dekselpakking systematisch gecontroleerd alvorens deze met het voorgeschreven aanhaalmoment vast te zetten.

  1. Controle van niveausondes en vlottersControleer de bewegingsvrijheid van de regelvlotters (start, stop) en verifieer dat geen enkele vetafzetting het kantelen op de bodem van de verzamelput belemmert.
  2. Plaatsing van de hoogwateralarmvlotterBevestig de overloopsensor minimaal 100 mm boven het inschakelniveau van de reservepomp, maar onder de buisinvert van de laagste inlaatleiding.
  3. Test van de alarmkoppeling en signaleringActiveer handmatig het hoogwatercontact om het lokale akoestische alarm, het controlelampje op de kast en eventuele doormelding naar het gebouwbeheersysteem te controleren.
  4. Aansluiting van de noodstroomaccuControleer de aanwezigheid en lading van de interne accu in de besturingskast, essentieel om het akoestische alarmsignaal bij gelijktijdige stroomuitval te garanderen.

Terugstuwwaterschade of storing van de opvoerinstallatie: crisisbeheersing en herstel conform de normen

Tijdens een tienjarige regenbui stuwt het watermengsel door overbelasting van het openbare riool terug in de particuliere leidingen. Zonder waterdichte kering onder het in de norm SN EN 12056 gedefinieerde terugstouwniveau loopt de kelder onder via vloerputjes, wasbakken of de opvoertank. Een vergelijkbare ramp voltrekt zich wanneer de terugslagklep geblokkeerd raakt door textielvezels of als de pomp zonder voorafgaande waarschuwing uitvalt.

  1. Beveiligen en leegpompen van de ruimteSluit de handmatige vergrendeling van de terugslagklep indien aanwezig en toegankelijk, om de terugstroom vanuit het gemeentelijke netwerk te stoppen. Voer het resterende water af met een reserve-dompelpomp die naar buiten perst, tot boven het overlooppunt op straatniveau. Reinig en desinfecteer de vloeren vóór elke mechanische ingreep.
  2. Dichtheidscontrole en reiniging van componentenDemonteer het inspectiedeksel van de terugslagklep. Reinig de elastomeer klep, het zittingoppervlak en de draaias, die vaak verstopt zijn door vaste afzettingen. Haal bij de opvoerinstallatie de dompelpompen naar boven om vezels die de vortex-waaier blokkeren te verwijderen, en spoel de verzameltank grondig schoon.
  3. Herstel van conformiteit volgens de norm SN EN 12056Als de installatie onder vrij verval afvoerde zonder afsluiter, installeer dan een mechanische terugstroombeveiliging of sluit de toestellen onder het straatniveau aan op een opvoerinstallatie met een terugstuwlus die boven dit niveau uitkomt. Vervang defecte besturingskasten en installeer een hoogwateralarm met een autonoom potentiaalvrij contact.

Voer na herstel van het systeem een praktijktest uit door het water in de put te laten stijgen om de activering van de vlotter voor het akoestische en optische alarm, evenals het omschakelen van de pompen te controleren. Noteer de meetwaarden in het onderhoudsboekje van de sanitaire installatie. Wijs de opdrachtgever erop dat de vakregels en kantonnale richtlijnen inzake afvalwaterafvoer een halfjaarlijkse controle van de klep en de opvoercomponenten voorschrijven om de geldigheid van de opstalverzekering bij waterschade door regenval te behouden.

Veelgestelde vragen

Welk exact niveau bepaalt de terugstouwhoogte van het openbare riool?

Volgens de norm SN EN 12056 komt het terugstouwniveau standaard overeen met de bovenkant van de trottoirband of de rijbaan ter hoogte van het aansluitpunt van het gebouw. Elk sanitair toestel, vloerputje of inspectieput onder deze hoogtelijn wordt als kwetsbaar voor terugstuw beschouwd. Bij hevig onweer raakt het hoofdriool verzadigd en stijgt het water tot dit natuurlijke overlooppunt van de openbare weg.

Mag men een eenvoudige terugslagklep plaatsen om een toilet in de kelder te beschermen?

Nee, voor zwart water met ontlasting verbiedt de norm SN EN 12056 het gebruik van een eenvoudige terugslagklep met vrije klep. Men moet ofwel een opvoerinstallatie met versnijdende pomp installeren, ofwel een specifieke automatische motoraangedreven terugstuwklep voor fecaliën met dubbele afsluiting en pneumatische afdichting. Een klassieke gravitaire klep riskeert bij hoogwater in open stand te worden geblokkeerd door toiletpapier of fecaliën.

Hoe vaak en op welke wijze moet een ondergrondse terugslagklep worden onderhouden?

De terugslagklep vereist ten minste tweemaal per jaar een technische inspectie bij een eengezinswoning en driemaandelijks bij een appartementsgebouw. De werkzaamheden bestaan uit het openen van het waterdichte deksel, het verwijderen van vetslib, het inspecteren van de soepele afdichting op slijtage en het controleren van de beweeglijkheid van de klep. Vervolgens moet men de handmatige noodsluiting bedienen en een waterdichtheidstest onder druk uitvoeren om te verifiëren dat er geen infiltratie opwaarts van het afsluitelement optreedt.

Waarom moet het hoogwateralarm van de opvoerinstallatie autonoom zijn?

Bij stroomuitval of thermische uitschakeling van de pompgroep blijft de tank gravitaire toevoer ontvangen. Een vlotter voor hoogwateralarm die is aangesloten op een stroomcircuit met batterijvoeding waarschuwt de bewoners via een akoestisch signaal en een optische melding vóórdat overstroming optreedt. Als het alarm afhankelijk zou zijn van het uitgevallen hoofdstroomnet, zou de ondergrondse ruimte onderlopen zonder dat iemand wordt gewaarschuwd voor het defect.

Geciteerde teksten en normen

  • SN EN 12056Binnenriolering onder vrij verval - Eisen voor afvalwateropvoerinstallaties en terugstuwbeveiliging

In dezelfde rubriek