Ga naar de inhoud
Website
🧱 CFC 215Staal: staalsoorten, profielen en uitvoeringsklassenHoofdstuk 6 van 10 van de rubriek

Fabricatietoleranties: kaarsrechtheid, lengte en wat men kan richten

Zowel bij de ontvangst als in de werkplaats vertoont een staalprofiel een zekere restdoorbuiging. In dit hoofdstuk leert u de afwijkingen van de kaarsrechtheid nauwkeurig te meten volgens de norm SN EN 1090, de toelaatbare toleranties voor uw staalconstructies te bepalen en te beslissen over koud of warm richten zonder de staalkwaliteit aan te tasten.

Belangrijk om te onthouden

  • De controle van de kaarsrechtheid wordt systematisch uitgevoerd op een vlakplaat of op schragen met behulp van een gespannen draad.
  • De door SN EN 1090 opgelegde uitvoeringstoleranties maken onderscheid tussen functionele klassen en essentiële criteria.
  • Mechanisch richten onder een pers bij koud vervormen blijft beperkt door de toelaatbare plastische rek van het materiaal.
  • Vlamrichten met een brander vereist een strikte temperatuurbeheersing om afkeur te voorkomen.

Het ruwe profiel in ontvangst nemen en de toelaatbare kaarsrechtheid controleren

Gewalste balken en holle profielen die vanuit de fabriek of het handelscentrum worden geleverd, vertonen regelmatig axiale afwijkingen als gevolg van het walsen, asymmetrische afkoeling of verplaatsingen. Vóór het zagen of bewerken moet de voorman het materiaal in ontvangst nemen om de globale geometrische conformiteit te controleren. De ontvangst beperkt zich niet tot het controleren van de leveringsbon en het materiaalcertificaat van de staalfabriek; het vereist een fysieke inspectie van elke staaf die bestemd is voor dragende structuurelementen van de staalconstructie of zware gevels.

  1. Plaatsing van de staafPlaats het profiel vrij op stabiele schragen of op een vlakke aftekenplaat, zonder externe belasting of verdraaiing veroorzaakt door opslag in overstek.
  2. Materialisatie van de referentie-asSpan een staaldraad of een pianodraad op gecalibreerde blokjes aan de beide uiteinden van de regel of gebruik een precisie liniaal van aluminium.
  3. Opmeten van de maximale doorbuigingMeet met een liniaal of een dieptemeter de maximale afwijking tussen de draad en de staalvezel, meestal in het midden van de overspanning.
Gebruikelijke toleranties voor kaarsrechtheid volgens de norm SN EN 1090 voor gedrukte staven
Constructie-elementGeometrisch criteriumToelaatbare tolerantieControle-observatie
Hoofdkolom of gedrukte staafTotale doorbuiging over lengte LL / 1000Essentiële tolerantie voor knikstabiliteit
Standaard vloerbalkAfwijking volgens de sterke asL / 500Functioneel uitlijningscriterium
Samengestelde gevelbalkZijdelingse afwijking zwakke asL / 750Criterium voor uitlijning van de stijlenbevestiging

Wanneer wordt vastgesteld dat een profiel buiten de toleranties valt, moet de opdrachtgever worden geïnformeerd voordat onomkeerbare wijzigingen worden uitgevoerd. Overeenkomstig art. 365 CO stelt de aannemer de opdrachtgever onmiddellijk op de hoogte als het door de opdrachtgever geleverde materiaal of de door hem aangewezen bouwgrond gebrekkig is, of als een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in het gedrang brengt. Wanneer het staal uit de eigen werkplaatsvoorraad komt, valt de keuze om de partij te weigeren of intern te corrigeren onder de productiekosten.

Een profiel richten: koudvervormingsmethoden, vlamrichten en normatieve grenzen

Wanneer de afwijking in doorbuiging de toelaatbare grenzen overschrijdt maar beperkt blijft, kan de staalbouwer overgaan tot gecontroleerd richten. Twee werkplaatstechnieken zijn gebruikelijk: mechanische koudvervorming met behulp van een kantpers of rollenbuigmachine, en het plaatselijk toevoeren van thermische energie door middel van verwarming met een acetyleenbrander. Elk van deze methoden verandert de inwendige toestand van het materiaal en moet voldoen aan de strikte regels uit de norm SN EN 1090.

Vlamrichten
Bewerking waarbij een driehoekige of trapezevormige zone van de regel van een stalen profiel plaatselijk wordt verwarmd. Het onder plastische spanning uitge zette metaal krimpt bij afkoeling, waardoor de as van het onderdeel recht wordt getrokken.
  • Mechanisch koud richten: uitsluitend voor geleidelijke vervormingen zonder beginnende scherpe knik; de plaatselijke plastischevervorming mag de toelaatbare buigradii van de staalsoort niet overschrijden.
  • Thermische controle van de vlam: verplicht gebruik van temperatuurkrijt of een optische pyrometer om het temperatuurbereik bij vlamrichten te bewaken.
  • Natuurlijke afkoeling: afkoelen met water of het gebruik van perslucht is ten strengste verboden om de vorming van broze martensietstructuren te voorkomen.
  • Verbod op voorbehandelde profielen: elk warm richten op geverfde, gestraalde of gegalvaniseerde elementen is verboden zonder voorafgaande volledige ontlakking of blankmaking van de betrokken zone.

Wanneer de ingreep is voltooid en het profiel op omgevingstemperatuur is gestabiliseerd, moet een tweede volledige maatscontrole in het kwaliteitsborgingsdossier worden opgenomen. Als het onderdeel plooiing van het lijf, kanteling van de flenzen of microscheuren vertoont die na de mechanische bewerking door penetrant onderzoek aan het licht komen, moet de werkplaatschef het onderdeel afkeuren. Op de bouwplaats zijn correcties door geforceerde trekkracht met een kabeltakel tijdens het bouten verboden, omdat deze gevaarlijke restspanningen in het gehele draagsysteem veroorzaken.

Toleranties voor kaarsrechtheid volgens de norm SN EN 1090 en beheer van non-conformiteiten

De ontvangst van een gewalst profiel of gelast samengesteld profiel (PRS) in de werkplaats vereist een strenge controle van de geometrie vóór het zagen of boren. Geen enkel gewalst profiel uit de walserij is vrij van restdoorbuiging of scheefstand. Voor dragende constructie-elementen is het Zwitserse normatieve kader gebaseerd op de norm SN EN 1090-2, die de essentiële en functionele toleranties voor de fabricage vastlegt. Deze criteria garanderen dat druk- of buigkrachten geen onvoorziene elastische instabiliteiten veroorzaken bij de belasting op de bouwplaats.

De controle van de kaarsrechtheid vindt systematisch plaats op een spanningsvrije bank, zonder klemmen. De werkplaatsteams spannen een staaldraad of plaatsen een gecalibreerde liniaal op de hoofdlijnen: sterke as (doorbuiging yy) en zwakke as (doorbuiging zz), evenals de torsie langs de regel. Als het onderdeel de normatieve drempelwaarden overschrijdt, moet de staalbouwer beoordelen of het defect afkomstig is uit de walserij dan wel uit de laswerkzaamheden, en vervolgens beslissen over een goedgekeurde herstelprocedure.

Maximale afwijkingen van kaarsrechtheid toegestaan bij de fabricage volgens de norm SN EN 1090-2
Type constructie-elementGeometrische parameterEssentiële tolerantie (stabiliteit)Functionele tolerantie (aspect/interface)
Drukkolom (HEB, HD, kokerprofiel)Doorbuiging volgens knikas (L)Δ = L / 1000 (met een maximum van 10 mm)Δ = L / 750
Gebogen balk (IPE, HEA)Zijdelingse doorbuiging van de gedrukte flensΔ = L / 1000Δ = L / 500
Gelast samengesteld profiel (PRS)Vlakheid van het lijf tussen schotten (b)d = b / 100d = b / 150
Regel van dragende metalen gevelTotale kaarsrechtheid in het vlak van de beglazingΔ = L / 1000Δ = 3 mm op elke travee van 2 m

Zodra een balk of kolom deze waarden overschrijdt, wordt het element in een wachtzone geplaatst. Het staal mag niet in het werk worden ingebouwd onder het voorwendsel van een latere mechanische gecorrigeerde afstelling bij het aandraaien van de HR-boutverbindingen: het forceren van een getordeerd profiel bij de montage introduceert parasitaire spanningen die de draagkracht verminderen.

Operationele regels voor thermisch en mechanisch richten in de werkplaats

De keuze tussen koud richten of thermisch richten hangt af van de flensdikte, de staalkwaliteit en de gekozen uitvoeringsklasse. Ongecontroleerde plastische vervormingen tasten de taaiheid van het materiaal aan en veranderen het veld van restspanningen. In de werkplaats past de ploegbaas gekwalificeerde werkprocedures toe en registreert hij elke ingreep in het dossier voor de kwaliteitsbeheersing van de productie in de fabriek.

  • Mechanisch koud richten: uitgevoerd op een hydraulische rollenpers of onder een stempel met afgeronde tegensteunen. Dit is beperkt tot matige vervormingen om overmatige deformatieverharding of micro-scheurvorming in de buitenste vezels van staalsoorten S235 tot S355 te voorkomen.
  • Warm richten (vlamrichten): plaatselijke toepassing van een oxy-acetyleenbrander in de vorm van driehoekige verwarmingskegels of langwerpige banen. Het krimpen van de verwarmde zone bij afkoeling brengt het onderdeel terug in de theoretische uitlijning.
  • Temperatuurbewaking: verplichte controle met thermo-optische krijtjes of een infraroodpyrometer. De verwarmingstemperatuur mag niet hoger zijn dan 650 °C voor thermomechanisch staal (S355M/ML) en 700 °C voor genormaliseerd staal (S355J2+N) om aantasting van de metallurgische behandeling te voorkomen.
  • Natuurlijke afkoeling: elke geforceerde afkoeling met water is ten strengste verboden op constructieve onderdelen van een dragende structuur; de afkoeling moet langzaam plaatsvinden in stilstaande lucht om de vorming van broze martensietstructuren te voorkomen.

Wanneer afwijkingen van de kaarsrechtheid het gevolg zijn van een gebrekkige levering door de walserij of de handelaar, stelt de werkplaatschef een non-conformiteitsrapport op. Overeenkomstig art. 365 CO meldt de aannemer aan de opdrachtgever of diens vertegenwoordiger de vastgestelde gebreken aan het geleverde materiaal die de goede uitvoering van de werkzaamheden in het gedrang brengen. Als het mechanisch of thermisch richten de mechanische eigenschappen riskeert aan te tasten die gegarandeerd worden door het fabrieksattest 3.1, moet het profiel worden geweigerd en vervangen vóór elke stootlasbewerking.

Geschillen over kaarsrechtheid en beheer van blokkerende non-conformiteiten

Op de vlakplaat in de werkplaats of bij de ontvangstcontrole op de bouwplaats overschrijdt de gemeten doorbuiging van een gewalst profiel soms de tolerantie voor kaarsrechtheid die is vastgelegd in de norm SN EN 1090-2. Bij een niet-toelaatbare geometrische afwijking moet de werkplaatschef of de uitvoerder het zagen of het monteren stoppen om te voorkomen dat onomkeerbare assemblages worden uitgevoerd. Het beheer van het geschil hangt rechtstreeks af van de staalkwaliteit en de bewerkingen die de staaf al heeft ondergaan.

Als het gebrek afkomstig is van de walserij of de handelaar, wordt het ruwe staal geweigerd bij levering. Dit wordt vermeld op de vrachtbrief met een tegensprekelijke meting van de doorbuiging met de draad en de liniaal. Bij voorgeschreven levering of reeds gezagen staven past de staalbouwer de regels van het Wetboek van Verbintenissen (CO) toe met betrekking tot gebreken in het materiaal. Overeenkomstig art. 365 CO stelt de aannemer de opdrachtgever onmiddellijk op de hoogte als het door de opdrachtgever geleverde materiaal of de door hem aangewezen bouwgrond gebrekkig is, of als een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in het gedrang brengt.

  1. Vaststelling en traceerbaarheidMeet de doorbuiging t.o.v. de totale lengte, identificeer het gietnummer op het fabrieksattest 3.1 en noteer de maten in het interne non-conformiteitsrapport.
  2. Beoordeling van de haalbaarheid van het richtenControleer de staalkwaliteit. Bij thermomechanisch staal of staal met een hoge vloeigrens is vrij vlamrichten met een brander verboden. Alleen een rollenpers of een koudbuigstempel kan dan worden overwogen.
  3. Validatie van de technische procedureLeg de technische herstelfiche voor aan de raadgevend ingenieur die verantwoordelijk is voor de draagstructuur, vóór elke zware thermische of mechanische toepassing.
  4. Afkeur of vervangingWanneer de vereiste kracht voor het richten kritische koudversteviging, scheurvorming of onaanvaardbare restspanningen dreigt te veroorzaken, wordt het onderdeel afgekeurd en vervangen.

Veelgestelde vragen

Hoe meet men de kaarsrechtheid van een zwaar profiel nauwkeurig bij de ontvangst?

De meting vindt plaats op een vlak referentieoppervlak of op blokken van gelijke hoogte aan de uiteinden. Span een staaldraad of een dunne cordeau tussen de twee uiteinden van het profiel en meet met een afgestelde liniaal de maximale afwijking in het midden van de overspanning, zowel volgens de sterke als volgens de zwakke as. Deze gemeten doorbuiging wordt vervolgens vergeleken met de toelaatbare verhoudingen die zijn vastgelegd voor de uitvoeringsklasse van het project.

Mag men een vervormd S355 thermomechanisch stalen profiel warm richten?

Warm richten met een brander is strikt verboden of zeer streng gereglementeerd bij staalsoorten die in thermomechanische toestand zijn geleverd, zoals S355M. Een ongecontroleerde warmtetoevoer veranderd onomkeerbaar de micrografische structuur van het metaal en tast de vloeigrens en taaiheid aan. Voor dit type staalkwaliteit moet de voorkeur worden gegeven aan mechanisch koud richten onder een hydraulische pers, mits de toegestane buigradii worden gerespecteerd.

Wat te doen als een op de bouwplaats geleverde stalen kolom een kromming buiten de toleranties vertoont?

Probeer in geen geval het onderdeel bij de montage te klemmen door de verankeringen of de continuïteitsbouten te forceren. Meld het gebrek schriftelijk aan de bouwleiding en isoleer het element. De constructeur/ingenieur moet bepalen of het onderdeel een gecontroleerde koude richtbewerking kan ondergaan in een gespecialiseerde werkplaats of dat het moet worden teruggestuurd naar de fabrikant voor een volledige vervanging op kosten van de verantwoordelijke leverancier.

Wie draagt de kosten voor het richten dat nodig is geworden na het lassen van een samengesteld profiel?

Vervormingen veroorzaakt door de thermische krimp bij het lassen behoren tot de normale fabricage-omstandigheden van de staalconstructie. De correctie ervan in de werkplaats door gecalibreerd vlamrichten of onder een pers komt volledig voor rekening van de staalbouwer. Deze bewerkingen moeten worden geïntegreerd in de studie van de lasvolgorden en worden ingepland in de productiekosten, zonder de mogelijkheid van een claim richting de opdrachtgever.

Geciteerde teksten en normen

  • SN EN 1090-2Het uitvoeren van staalconstructies en aluminiumconstructies - Technische eisen voor staalconstructies
  • CO art. 365Materiaal en terrein: de aannemer is verantwoordelijk voor de goede kwaliteit van het materiaal dat hij levert; als het door de opdrachtgever geleverde materiaal of de door hem aangewezen bouwgrond gebrekkig is, of als een andere omstandigheid de regelmatige of tijdige uitvoering van het werk in het gedrang brengt, stelt hij de opdrachtgever daarvan onmiddellijk op de hoogte, op straffe van het dragen van de gevolgen daarvan (lid 3)

In dezelfde rubriek