Belangrijk om te onthouden
- De systematische driedimensionale opmeting van het bestaande bouwwerk controleert de werkelijke maten voordat met de fabricage wordt gestart.
- Uitvoeringstoleranties van beton en metselwerk maken het noodzakelijk om afwijkingen van meerdere centimeters op te vangen.
- Sleufgaten en verstelbare platen maken hoogte- en lengteafstelling tijdens het bouten mogelijk.
- In de werkplaats bewerkte passerstukken voorkomen dat er op de bouwplaats geïmproviseerd moet worden met verspanen of niet-gekwalificeerd laswerk.
Voer de maatopmeting uit vóór de fabricage om maatafwijkingen te identificeren
In een oud gebouw of zelfs in een recente constructie van gewapend beton wijken de werkelijke afmetingen systematisch af van de theoretische tekeningen. De maatvoering van wanden, scheefstand van muren, doorbuiging van vloeren en variaties in pleisterdikte veroorzaken enorme maatafwijkingen voor de staalbouw. De montageploeg kan op de bouwplaats op de millimeter nauwkeurig bewerkte onderdelen niet passend maken als de voorafgaande opmeting niet nauwkeurig is uitgevoerd.
- Materiaalkundige vastlegging van het referentienetBreng een algemene meterketen aan (gebruikelijk op +1.00 m t.o.v. de afgewerkte vloer) en breng referentie-assen aan op de locatie met slaglijntouw of laser.
- Verzamelen van driedimensionale metingenMeet de inklemmings- dermatig en steunpunten op met een 3D-laserscanner of een totaalstation. Meet haaksheid, werkelijke hoogtematen van elke borstwering en de scheefstand.
- Modelleren en vergelijkenImporteer de puntenwolk in het BIM- of CAD-model van de staalconstructie om de geplande structuur eroverheen te leggen en mogelijke botsingen en openingen visueel in kaart te brengen.
Indien de bestaande ondergrond ernstige gebreken vertoont qua vlakheid of draagkracht die niet voldoen aan de eisen voor de staalconstructie, past de staalbouwer de bepalingen uit het Wetboek van Verbintenissen (CO) toe inzake het melden van gebreken in de grondstoftoevoer of het materiaal verstrekt door de opdrachtgever, overeenkomstig art. 365 CO.
Integreer platen met sleufgaten en passerstukken direct in het werkplaatsontwerp
Om montagespeling op te vangen zonder de mechanische sterkte van de verbinding aan te tasten, moet het ontwerp zijn voorzien van meervoudig instelbare voorzieningen. Het systematisch toepassen van sleufgaten in koppelplaten maakt het mogelijk om de gecumuleerde toleranties van de ruwbouw en het staal te compenseren.
| Verbindingsmiddel | Stelrichting | Opvangbereik | Uitvoering op de bouwplaats |
|---|---|---|---|
| Horizontale sleufgaten | Lengte- / dwarsas | ± 15 mm tot ± 30 mm | Dikke constructierondellen en aandraaien op het gespecificeerde aanhaalmoment |
| Gespleten uitvulplaten | Hoogte / Oplegdikte | 2 mm tot 20 mm (gestapeld) | Onder de plaat geschoven voor het definitief aandraaien van de verankering |
| Gelaste passerstukken | Drie dimensies (3D) | Overschrijdingen > 40 mm | Voorbewerkte hoekprofielen of koppelplaten met overlengte om in te korten |
Sleufgaten moeten altijd worden gecombineerd met dikke sluitringen (minimaal 8 tot 10 mm) onder de boutkop of moer om vervorming van de plaat bij het voorspannen te voorkomen. Bij grote afschuifkrachten wordt de resterende ruimte in het sleufgat na definitieve uitlijning geblokkeerd met op maat gemaakte spiebussen of met een heftlas van de sluitring, overeenkomstig de specificaties van het ingenieursbureau.
Tolerantie-analyse en compensatiestrategie op het bestaande bouwwerk
De vergelijking tussen het digitale werkplaatsmodel en de werkelijkheid van het bestaande gebouw brengt vrijwel altijd aanzienlijke maatafwijkingen aan het licht. Gewapend beton vertoont regelmatig vlakheidsverschillen, een scheefstand van meerdere centimeters en variaties in vloerdikte, terwijl oud metselwerk kampt met chronische haaksheidsfouten. Voor de staalbouwer is het de taak om deze onnauwkeurigheden te neutraliseren zonder de montagestroom te verstoren, door gebruik te maken van de bij het aftekenen voorziene speling.
| Ondersteunende constructie | Gebruikelijke vastgestelde afwijking | Opvangvoorziening | Stelmarge |
|---|---|---|---|
| Onbehandelde betonwand | 15 tot 30 mm (loodrecht) | Aansluitplaat met sleufgaten | ± 25 mm horizontaal |
| Bestaande betonvloer | 10 tot 25 mm (hoogtemaat) | Uitvulplaten van bewerkt staal | 5 tot 40 mm verticaal |
| Bestaande stalen kolom of balk | 5 tot 15 mm (uitlijning) | Bevestigingshoeklijn op vergroot gat | ± 15 mm driedimensionaal |
| Baksteen- / natuursteenmetselwerk | 20 tot 50 mm (vlakheid) | Ter plaatse gelast passerstuk | Tot 60 mm |
De uitvoeringstoleranties van staalconstructies volgens norm SIA 263 eisen een nauwkeurigheid op de millimeter. Dit staat tegenover de ruimere toleranties van de ruwbouw volgens het Wetboek van Verbintenissen en het gebruik van het gebouw (volgens art. 365 CO meldt de aannemer overigens elke afwijking van de door de opdrachtgever aangewezen ondergrond). De staalbouwer moet daarom een koppelvlak creëren dat de stijve geometrie van het staal kan loskoppelen van de onvolkomenheden van de minerale ondergrond.
Toepassing van passerstukken en definitieve borging
Het opvangen van afwijkingen op de bouwplaats rust op drie sleutelelementen die in de fabricageketen zijn geïntegreerd: sleufgaten, dikke sluitringen met een getrapt profiel en hoekaanpasplaten. Het strategisch gebruik van sleufgaten zorgt voor een gecontroleerde verschuiving bij de voorlopige boutverbinding, wat het te lood stellen van de gehele structuur vereenvoudigt met behulp van opspanschroeven of hydraulische vijzels.
- Positionering en voorboutenPlaatsen van het aansluitstuk tegen het bestaande bouwwerk. Aanbrengen van ankers of bouten in de sleufgaten zonder definitief vast te draaien, om stelruimte te behouden.
- Hoogte- en loodcorrectieExacte positie-afstelling van het element met het totaalstation of laserwaterpas. Aanbrengen van stelplaten van roestvrij staal of gegalvaniseerd staal onder de voetplaat om de ontwerphoogte te bereiken.
- Borging en vastlassen van sluitringenNa volledige controle van de maatvoering van de travee, de bouten aandraaien met het voorgeschreven aanhaalmoment. Om verschuiving onder dynamische belasting in het sleufgat te voorkomen, worden de dikke vierkante sluitringen op de basisplaat vastgelast.
- Plaatsen van op maat gemaakte afwerkstukkenMeten van de resterende maten op kritieke punten voor het passend maken van afdichtingsprofielen, randplaten of opvulstroken voor de afbouw.
- Gebruik altijd stalen stelplaten met afnemende dikte (10, 5, 2, 1 mm) om het niveau naadloos af te stellen.
- Controleer de galvanische compatibiliteit tussen passerstukken en bestaande elementen om elektrolytische corrosie te voorkomen.
- Zorg voor directe herstel van de corrosiebescherming op op locatie gelaste of aangepaste zones door middel van een zinkrijke verf.
- Leg alle opgevangen afwijkingen vast op de 'as-built'-uitvoeringstekening ten behoeve van de latere gevel- en afbouwwerkzaamheden.
Beheer van maatafwijkingen buiten de tolerantie en montageblokkades op bestaande constructies
Wanneer tijdens de hijswerkzaamheden blijkt dat een maatafwijking groter is dan het voorziene stelbereik (sleufgaten overstroomd, vulplaten te dun of grote as-afwijkingen in het metselwerk), verbiedt het fundamentele veiligheidsprincipe het forceerwerk met broechnaalden of geïmproviseerd snijwerk op de bouwplaats. Het onder spanning monteren van stalen onderdelen veroorzaakt onberekenbare nevenspanningen die de algehele stabiliteit en de betrouwbaarheid van voorgespannen bouten in gevaar brengen.
- 1. Montagestop en aanvullende opmetingZodra een afwijking buiten het bereik van de koppelplaten valt (meestal ±20 mm tot ±30 mm), zekert de montageploeg het onderdeel in de kraan of op tijdelijke stempels. Er wordt direct een nauwkeurige meting met een totaalstation uitgevoerd om de werkelijke positie van het bestaande draagvlak ten opzichte van de theoretische assen vast te leggen.
- 2. Melding aan de directie en de constructeurOvereenkomstig de regels van de aannemingsovereenkomst volgens het Wetboek van Verbintenissen meldt de aannemer onverwijld het gebrek aan de bestaande ondergrond. Het afwijkingsrapport, vergezeld van puntenwolken of asmetingen, wordt overgedragen aan de hout- of staalconstructeur ter goedkeuring van de hersteloplossing.
- 3. Fabricage van op maat gemaakte passerstukkenDe correctie vindt plaats door het fabriceren van gelaste schetsplaten, schuine vulplaten of in de werkplaats bewerkte koppelplaten volgens de herziene tekeningen. Aanpassingen met de snijbrander of gutsen aan dragende onderdelen zijn niet toegestaan zonder schriftelijke toestemming van de technische leiding.
Zodra het passerstuk is geplaatst en de uitlijning met de laser is gecontroleerd, vindt de definitieve borging plaats op het voorgeschreven aanhaalmoment. Herstel van de corrosiebescherming met zinkprimer en afwerkverf wordt direct toegepast op de beschadigde wrijvings- of stelzones.
Veelgestelde vragen
Hoe dimensioneer je de stelmarge op een staalconstructie die verankerd wordt in oud metselwerk?
Bij oud metselwerk zijn de ruwbouwtoleranties zeer ruim. Het is raadzaam om sleufgaten te voorzien in zowel haakse als parallelle richting t.o.v. de gevel (tot 3 maal de boutdiameter), gecombineerd met dikke bewerkte sluitringen en gecertificeerde stalen opvulplaten met een dikte van 2 tot 10 mm.
Kan een passerstuk direct worden gelast op een bestaande balk van welijzer of oud staal?
De lasbaarheid van oud staal (geproduceerd vóór 1950) is erg onzeker vanwege het hoge gehalte aan koolstof, zwavel en fosfor. Elke verbinding op een bestaand profiel vereist materiaalonderzoek of dient bij voorkeur te worden ontworpen met doorgaande bouten meegaand met mechanische klemmen.
Wie draagt de kosten voor het bewerken van een passerstuk dat niet in de oorspronkelijke offerte is opgenomen?
Als de voorafgaande opmeting een verborgen gebrek niet kon detecteren en de door de opdrachtgever geleverde ondergrond afwijkt buiten de toleranties van norm SIA 414, geldt het passerstuk als meerwerk dat vóór fabricage moet worden goedgekeurd via een regiebon of een contractueel addendum.
Welke bescherming moet worden toegepast op stelplaten die tussen twee gegalvaniseerde platen worden aangebracht?
Stalen stelplaten moeten dezelfde galvanische bescherming hebben als de hoofdverbinding (thermisch verzinken volgens SIA-norm). Als er op de bouwplaats aanpassingen worden gedaan met gesneden blanke staalplaat, moeten deze vóór het aandraaien worden ontbraamd, ontvet en voorzien van een hoogwaardige zinkrijke 1K-primer.
Geciteerde teksten en normen
- SIA 414Toleranties in de bouwkunde
- SIA 263Staalconstructies
- CO art. 365Onmiddellijke kennisgeving door de bouwer bij gebreken in de door de master verstrekte ondergrond
